Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

capituleren - (zich (op zekere voorwaarden) overgeven)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

capituleren ww. ‘zich (op zekere voorwaarden) overgeven’
Vnnl. Capituleren “verscheyden met een hoofts geschrift” [1553; Werve], capituléren ‘een verdrag sluiten in oorlogstijd, waarbij men zich onderwerpt of overgeeft’ [1588; Kil.].
Ontleend aan Frans capituler [1370; Rey], dat tot het begin van de 17e eeuw vooral ‘een verdrag sluiten’ betekende; vanaf de 16e eeuw komt de betekenis ‘onderhandelen over de overgave’, eigenlijk ‘zich overgeven volgens een verdrag’, op. Het Franse woord gaat terug op middeleeuws Latijn capitulare ‘punt voor punt opsommen, een stuk opstellen’ [778; Rey], een afleiding van Latijn capitulum ‘hoofdstuk, clausule’, dat een verkleinwoord is van caput ‘hoofd’, verwant met → hoofd, zie ook → kapittel.
capitulatie zn. ‘overgave’. Vnnl. Capitulatie ‘id.’ [1583; WNT renversaal]. Ontleend aan Frans capitulation ‘id.’, een afleiding van capituler.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

capituleren [zich overgeven] {1588} < frans capituler < middeleeuws latijn capitulare [een overeenkomst sluiten, de overgave regelen], van capitulum [hoofdstuk, clausule], verkleiningsvorm van caput (2e nv. capitis) [hoofd].

Thematische woordenboeken

N. van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

capituleren (Frans capituler)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

capituleren ‘zich overgeven’ -> Indonesisch kapitulir ‘zich overgeven’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

capituleren zich overgeven 1588 [Claes Tw. 11] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal