Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

capitool - (burcht van Rome, hoofdtempel van Jupiter)

Etymologische (standaard)werken

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

Capitool [burcht van Rome, hoofdtempel van Jupiter] {1639} < latijn Capitolium, eig. de verhevenheid van de Capitolijnse heuvel met de tempel van Jupiter (Juno en Minerva), bij uitbreiding de gehele heuvel, inclusief de burcht van Rome, met o.a. de tempel van Juno Moneta (vgl. munt1). Ook andere steden schiepen zich een dergelijk religieus-politiek middelpunt. Het woord is mogelijk sabijns, maar reeds in de Oudheid werd het verbonden met caput (2e nv. capitis) [hoofd], vanwege de legendarische vondst van een menselijk hoofd in ongeschonden staat tijdens de werkzaamheden voor de fundering van de tempel van Jupiter.

Thematische woordenboeken

T. Pluim (1922), Wetenswaardig allerlei: bijdragen tot algemeene kennis voor studeerenden bijeenverzameld door T. Pluim, Groningen

Capitool (Lat. capitolium), de meest vermaarde van Rome’s heuvelen, ook wel eens Tarpeïaansche berg genoemd. Op den Capitolijnschen heuvel stond de tempel van Jupiter (de beste en grootste der goden), beschermer van de stad; aan dien tempel waren verbonden de tempels van Minerva en van Juno. – Het Capitool noemt men den tempel en de burcht, die te Rome op den Capitolijnschen of Tarpeïaanschen berg gebouwd zijn. Dicht bij den Capitolijnschen berg bevond zich de zoogen. Tarpejische rots, waarvan staatsmisdadigers in de diepte werden geworpen. Op het Capitool vergaderde ook de Senaat (z. d. w.); vandaar dat het paleis, waarin het Congres der Vereenigde Staten van N.-Amerika te Washington zijn zittingen houdt, ook den naam van capitool draagt.
Een bekende Fransche zegswijze (door Mirabeau gebruikt) luidt: “Il est peu de distance de la roche tarpéienne au Capitole”, d. i.: Er ligt slechts een korte afstand tusschen de Tarpejische rots en het capitool, dus zelfs een senator kan ter dood gebracht worden, of: van de eer tot de schande is slechts één stap.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal