Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

camee - (in reliëf gesneden steen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

camee zn. ‘in reliëf gesneden steen’
Nnl. De Antieke Steenen, 't zy Caméa's of Intaglio's, dat is verheven of verdiept gesneeden [1782; WNT steen], cameen, camaien (mv.) ‘gesneden stenen’ [1824; Weiland].
Ontleend aan Frans camée ‘gesneden steen’ [1752; Rey] of rechtstreeks aan Italiaans cam(m)eo, dat sinds 1295 in Rome is geattesteerd als naam voor een in tweekleurig reliëf gesneden steen. Het woord is verwant met Frans camaïeu ‘grisaille schilderij; grisaille gesneden steen’ [1690; Rey], eerder al kamahieu ‘gesneden steen’ [1275; Rey], kamaheu ‘id.’ [ca. 1250; Rey], camaü [eind 12e eeuw; Rey]. De herkomst hiervan is onbekend. De vaak gegeven afleiding van Arabisch qamaʿil, mv. van qumʿūl(a) ‘bloemknop’, is onwaarschijnlijk, daar dat een woordenboekwoord is dat nergens werkelijk is geattesteerd. Een mogelijkheid is herkomst uit Latijn *chamaephaeus (lapis) ‘kostbare steen op donkere ondergrond’, samengesteld uit *chamae (< Grieks khamaí ‘op de grond, ter aarde’) en *-phaeus (< Grieks phaiós ‘grijs, donker’); zo ook Portugees camafeu [1297], Spaans camafeo [1375].

EWN: camee zn. 'in reliëf gesneden steen' (1782)
ANTEDATERING: CAMAEA ... een Geslacht van half doorschynende édele Gesteenten [1770; Buys]
Later: Plat-verhéve Beeld-Werken en Cameën [1788; Loven, 317] (EWN: 1824)
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

camee [in reliëf gesneden steen] {1824} < frans camée < middeleeuws latijn camahutus, camaeus, camaheu via arabisch < perzisch khomāhān [agaat].

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

camee znw. v. < fra. camée (18de eeuw) < ital. cameo, vgl. fra. camaïeu ‘steen, waarin een portret gegraveerd is’.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2007), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Supplement, Stellenbosch

kamee s.nw.
1. Siersteen bestaande uit verskillende kleure lae, in reliëf gesny, sodat die verhewe figuur 'n ander kleur het as die agtergrond. 2. Iets, bv. 'n kort letterkundige bydrae, waarin iets fyn en in sterk besonderhede verbeeld word. 3. Kleinerige rol in 'n rolprent of toneelstuk.
In bet. 1 uit Ndl. camee (1824). Bet. 2 en 3 is leenbetekenisse van Eng. cameo (1851 in bet. 2, 1917 in bet. 3).
Ndl. camee uit Fr. camée uit Middellatyn camahutus, camaeus, camaheu wat via Arabies uit Persies khomāhān 'agaat' oorgeneem is. Eng. cameo uit It. caméo, camméo, met lg. wat ooreenstem met Middellatyn camaeus.

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns

kamee: edelgesteente, ens., in reliëf bewerk (WAT); Ndl. (blb. eers 18e eeu) camee/kamee uit Fr. camée/camaïeu, soos Eng. cameo, It. cam(m)eo en Sp. camafeo uit Ll. cammaeus, waarvan herk. hoërop onbek.

Thematische woordenboeken

N. van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

camee (Frans camée)
Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

camee in reliëf gesneden steen 1782 [HOU III,3, 431] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal