Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

calvarie - (kruisberg, kruisweg)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

calvarie zn. ‘kruisberg, kruisweg’
Vnnl. calvaria “'t bekkeneel” naast calva “de pan van 't hoofd” [1658; Meijer], calva, calvaria “de pan van 't hoofd, herssenschaal, 't bekkeneel, herssebekken, herssenvat, hoofdschotel” [1669; Meijer]; nnl. Calvarie “eertyds Golgotha, een berg in Asie” [1704; HvH], Calvaria “hoofdschedelplaats, op den berg Golgotha bij Jeruzalem; ook in de roomsch-katholijke landen iedere berg, naar welken in de vasten, tot viering van Christus lijden, bedevaarten plaats hebben” [1843; Weiland/Landré].
Ontleend aan christelijk Latijn Calvaria in Calvariae locus ‘Calvarieberg’, letterlijk ‘schedelplaats’, van Latijn calvāria ‘schedel’, bij Latijn calva ‘schedel, kaal hoofd’, calvus ‘kaal’. Hier is calvaria ‘schedel’ een vertaling van bijbels Grieks Golgotha < Aramees gulgoltā, Hebreeuws gulgōleþ ‘schedel’, dat in het Nederlands is terechtgekomen als Golgotha, wat in feite de Aramese vorm van het Hebreeuwse woord is. De berg werd ‘de schedel’ genoemd vanwege zijn vorm.

EWN: calvarie zn. 'kruisberg, kruisweg' (1658)
ANTEDATERING: mnl. Te caluarien 'op de Calvarieberg' [1285; VMNW]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

calvarie [de Kruisberg] {1661} < latijn Calvaria, Calvariae locus [Schedelplaats, Calvarieberg], van calvaria [schedel], vertaling van aramees gūlgūltā [schedel]; de heuvel werd zo genoemd naar zijn vorm → Golgotha.

Thematische woordenboeken

N. van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

Calvarië (Latijn Calvaria, Calvariae locus)
Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal