Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

caleidoscoop - (weerspiegelende kijker)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

caleidoscoop zn. ‘weerspiegelende kijker’
Nnl. kaleidoscoop ‘kijker met spiegels’ [1838; WNT], kaleidoskoop “een schoonheidskijker ... ook myriomorphoskoop genaamd” [1847; Kramers], caleidoscoop [1872; Dale].
Ontleend aan Engels kaleidoscope [1817], een geleerde schepping, bedacht door de uitvinder, de Schotse natuurkundige Sir David Brewster (1781-1868), en gevormd uit het bn. Grieks kalós ‘mooi’ (zoals in → kalligrafie ‘schoonschrijven’), het zn. eĩdos ‘vorm, gestalte’, zie → idee, en het achtervoegsel -scopium uit het werkwoord skopeĩn ‘kijken, zien’, zie ook → bioscoop.

EWN: caleidoscoop zn. 'weerspiegelende kijker' (1838)
ANTEDATERING: De wereld een kaleidoskoop? [1818; Vad.lett. 2, 478]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

caleidoscoop [weerspiegelende kijker] {kaleidoskoop 1847} de naam werd bedacht door de uitvinder ervan, de Schotse natuurkundige Sir David Brewster (1781-1868), gevormd van grieks kalos [mooi] + eidos [beeld] + -scoop.

Thematische woordenboeken

N. van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

caleidoscoop (van Grieks kalos + eidos + -skopos)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

caleidoscoop ‘kijker met daarin gespiegelde gekleurde voorwerpjes’ -> Indonesisch kaleidoskop ‘kijker met daarin gespiegelde gekleurde voorwerpjes’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

caleidoscoop weerspiegelende kijker 1847 [KKU]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal