Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

bulderen - (donderen, luid schreeuwen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

bulderen ww. ‘donderen, luid schreeuwen’
Mnl. bulderen ‘luid roepen, opscheppen’ [1475-95; MNW-P], boldren “ruyschen, drammen, talmen, onbestuyr wesen” [1477; Teuth.], bulderen [1485; MNHWS]; waarnaast het zn. bulderynghe, (mv.) bolderyngen ‘gebulder, geraas, onstuimigheid’ [1477; MNW onbestierichheit].
Wrsch. een frequentatief bij een klanknabootsend woord dat verwant is met → bel 1; zie ook → bolderkar, → holderdebolder.
Mnd. bolderen, bulderen; nhd. bullern ‘knallen, bolderen’, poltern ‘lawaai maken’; nfri. bolderje; nzw. bullra ‘herrie maken’.
balderen ww. ‘getier, geraas maken’. Vnnl. balderen ‘bulderen’ [1642; WNT]. Wrsch. een variant van bulderen, die vermoedelijk in het noorden van het Nederlandse taalgebied ontstaan is.

EWN: bulderen ww. 'donderen, luid schreeuwen'; de vorm bulderen (1485)
ANTEDATERING: soe bulderde hi met groten gherope 'toen riep hij luid met groot geschreeuw' [1477; Delftse bijbel, Gen 27:34]
EWN: ♦ balderen ww. 'getier, geraas maken' (1642)
ANTEDATERING: eyselick balderen vanden bussen 'verschrikkelijk bulderen van de vuurmonden' [1604; Giovio, 144r]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

bulderen* [dreunend geluid geven] {ca. 1485} klanknabootsend gevormd naast bolderen en balderen.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

bulderen ww., oudnl. bolderen (Theutonista), naast balderen, vgl. mnd. bulderen, balderen, laat-mhd. buldern, nhd. poltern, de. buldre, zw. bullra naast de. noorw. dial. baldra, zw. dial. ballra. Evenals balken een klanknabootsende vorming.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

bulderen ww. Teuth. bold(e)ren “strepere”. Met ablaut oudnnl., nog archaïstisch balderen. Vgl. nhd. poltern, laat-mhd. buldern, mnd. bulderen, balderen, (ofri. bulder-slek “luide slag”), de. buldre, zw. bullra, zw. dial. ballra, noorw. dial. en de. baldra. Klankaanduidende woorden van den wortel bhel- (zie balken), waarmee zich wellicht afll. van bheldh- “slaan” (vgl. ier. buille “slag”, lit. beldù beldė́ti “kloppen”) vermengd hebben. Deze laatste basis zal oorspronkelijk wel onomatopoëtisch zijn en afgeleid van ’t zelfde bhel-; wellicht is zij niet eens oeridg. Vgl. nog russ. boltát’ “schudden, kloppen, leuteren”.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

bulderen ono.w., een ablaut van balderen (z.d.w.).

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

bulderen* dreunend geluid geven 1485 [HWS]

Overige werken

Julius Pokorny (1959), Indogermanisches Etymologisches Wörterbuch, Bern.

bhel-6 ‘schallen, reden, brüllen, bellen’; Schallwurzel

Ai. bhaṣá-ḥ ‘bellend’ (*bhel-s-), bhāṣatē ‘redet, spricht, plaudert’; bhaṇḍatē (Dhatup.) ‘spricht, höhnt, tadelt’ (*bhel-n-dō), bháṇati ‘redet, spricht’ (*bhel-nō) sind nach Kuiper Proto-Munda 32 f. nichtidg.
aisl. belja ‘brüllen’, mndl. belen ‘bellen’; aisl. bylja, bulda ‘drohen, drohnen’, bylr ‘Windstoß’, ags. bylgan ‘brüllen’, mhd. boln ‘schreien, brüllen’;
mit germ. ll (Konsonantenschärfung in der Schallwurzel), ahd. bellan ‘bellen’, ags. bellan ‘brüllen, bellen, grunzen’; ahd. bullōn ‘heulen (vom Wind), bellen, brüllen’, isl.-norw.bulla ‘babbeln, schwatzen’; aisl. bjalla, ags. belle, engl. bell, mnd. belle ‘Schelle, Glocke’, nhd. (eigentl. ndd.) Bellhammel ‘Leithammel (mit Schelle)’;
mit germ. ld (wohl aus einem dh-Präs. und vielleicht mit lit. bìldu zu vergleichen, da letzteres höchstwahrscheinlich idg. dh enthält) dän. baldre, norw. mdartl. baldra, schwed mdartl. ballra ‘lärmen’ mnd. ndl. balderen ds., dän. buldre, schwed. bullsa, mnd. ndl. bulderen, bolderen, mhd. buldern, nhd. poltern;
apr. billit ‘sagen, sprechen’, lit. bìlstu, bilaũ, bìlti ‘zu reden anfangen’, bīlu, biloti ‘reden’, bilóju, -óti ‘sagen, reden’, byl-aũ, -óti ds., bylà ‘Rede, Aussprache, Unterhaltung’, lett. bil̂stu, bil̂žu, bil̂st (in Zs.) ‘reden, anreden’, bil̂dêt ‘anreden’; lett. bil̦̃l̦ât (aus *bil̦ņa) ‘weinen’; mit Formans -so- lit. bal̃sas ‘Stimme, Ton’;
toch. AB päl-, pāl- ‘loben’ (Van Windekens Lexique 89).

WP. II 182, WH. I 516, Trautmann 25. Hievon abgeleitet *bhlē- ‘blöken’.

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal