Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

bijslaap - (geslachtsgemeenschap; concubine)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

bijslaap zn. ‘geslachtsgemeenschap; concubine’
Mnl. bislaep ‘geslachtsgemeenschap’ [MNHW]; vnnl. bislaeppersse ‘concubine’ [1526; WNT Aanv. bijslapen], mi heeft so huebscen maechdelijn Een bislapen toegesacht ‘een mooi meisje heeft mij bijslaap beloofd’ [1544; MNW-R], Die een eerbare Jonge Dochter ... verleyt, ende door de byslaep in hare eere krenckt [1569, citaat uit 1656; WNT]; daarnaast kon het ook in het algemeen betekenen ‘iemand met wie men het bed deelt’ [1695; WNT] en meer specifiek ‘concubine’ [1574; WNT].
Afleiding van het thans verouderde werkwoord bijslapen ‘bij iemand slapen’, ook als eufemisme voor de geslachtsdaad [1494; MNW verandersaten], zie → bij 1 en → slapen. In het Middelnederlands bestaat in deze betekenis overigens ook al het werkwoord beslapen [1365-85; MNW-R], bislapen [ca. 1440; MNW eder], afgeleid met → be- van slapen. Bislapen en bijslapen zijn mogelijk leenvertalingen van Latijn concumbere ‘bij iemand liggen, omgang hebben met’, waarvan ook → concubine is afgeleid. In het Duits werd Beischlaf opgenomen in Luthers bijbelvertaling (Wijsheid van Salomo 4:6), evenals het werkwoord beischlafen (7:2). Mogelijk is via deze bijbelvertaling de vorm met bij- in het Nederlands gebruikelijker geworden.
Mnd. bislap ‘bijslaap’; nhd. Beischlaf [1497]; nfri. bysliep ‘bedgenoot; geslachtsgemeenschap’.

EWN: bijslaap zn. 'geslachtsgemeenschap; concubine'; de vorm bijslapen (ww.) (1544)
ANTEDATERING: bislapen 'geslachtsgemeenschap hebben' in: wanneer een man ene ioncfrouwe edder ('of') ene vrouwe echteliken ('op wettige wijze') bislapet [ca. 1440; MNW eder]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

bijslaap* geslachtsgemeenschap 1656 [WNT]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal