Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

bietebauw - (bullebak)

Etymologische (standaard)werken

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

bietebauw* [bullebak] {1573} gevormd van bijten (met dialectische ie) + de stam van bauwen [blaffen].

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

bietebauw m., gevormd met de stammen van bijten en bauwen, met dial. ie voor ij.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Debrabandere (2005), Oost-Vlaams en Zeeuws-Vlaams etymologisch woordenboek: de herkomst van de Oost- en Zeeuws-Vlaamse woorden, Amsterdam

bietebauw (G, ZV), zn. m.: bietebauw, boeman. Bijtebau komt ook voor bij Marnix van Sint-Aldegonde (1573) en J. Cats (1570-1666). Gewoonlijk verklaard als samenstelling van bijten en bauwen 'blaffen'. Dat is onwaarschijnlijk vanwege de Wvl. varianten bijdebauw, bijbauw, biebauw bij De Bo. Aangezien biebauw niet uit bijtebauw kan worden verklaard, wel uit bijdebauw, is bijtebauw wrsch. volksetymologisch te verklaren door associatie met bijten. Bijdebauw kan evtl. hypercorrect uit biebauw zijn ontstaan. Er is een familienaam Biebau(w), Biebouw, Bibeauw, Bibau(w), Bi(e)baut, Biebout, b.v. 1398 Jan Bibau in Kanegem. Dat kan een Fr. bijnaam zijn voor een drinker of een oude Germaanse naam Bitbald.

F. Debrabandere (2002), West-Vlaams etymologisch woordenboek: de herkomst van de West-Vlaamse woorden, Amsterdam

bijtebauw, zn. m.: bietebauw, boeman. De Ndl. spelling met ie geeft de oude [i]-uitspraak weer, zoals die in het West-Vlaams bewaard is. Ook Marnix van Sint-Aldegonde (1573) en J. Cats (1570-1666) schreven bijtebau. Gewoonlijk verklaard als samenstelling van bijten en bauwen ‘blaffen’. Dat is evenwel onwaarschijnlijk, blijkens de varianten bijdebauw, bijbauw, hiebauw (DB). Wsch. is bijtebauw volksetymologisch ontstaan door associatie met bijten, want biebauw kan niet uit bijtebauw worden verklaard. Ofwel kan biebauw -met lange ie - uit bijdebauw worden verklaard door (i-syncope, ofwel is bijdebauw hypercorrect voor biebauw. Er is bovendien een familienaam Biebau(w), Biebouw, Bibeauw, Bibau(w), Bi(e)baut, Biebout, b.v. 1398 Jan Bibau in Kanegem. Dat kan een Fr. bijnaam zijn voor een drinker of een oude Germaanse naam Bitbald.

Thematische woordenboeken

P.G.J. van Sterkenburg (2001), Vloeken. Een cultuurbepaalde reactie op woede, irritatie en frustratie, 2e druk, Den Haag

bietebauw. De letterlijke betekenis van dit woord is ‘bullebak, boeman’. Volgens het WNT wordt bietebauw gebruikt ter aanduiding van verschijnselen die vrees aanjagen. Het kan dus ook gebruikt worden in toepassing op de duivel. De Baere geeft als Middelnederlandse verwensing dat u den bitebou naer ’t kot der hellen vuert ‘moge de duivel u naar de hel brengen’.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

bietebauw ‘boeman’ -> Duits Bitebau ‘wilde geest’.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal