Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

bête - (onnozel)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

bête bn. ‘onnozel’
Nnl. bête ‘dom, onnozel’ [1897; Koenen]; reeds eerder als zn. bête ‘domkop; verliezende kaart’ [1824; Weiland].
Ontleend aan Frans bête ‘onnozel, dom’ [1763; Rey], ouder beste ‘dom’ [ca. 1220; Rey] en/of bête (zn.) ‘beest; domkop’, zie → beest.
In de eerste Nederlandse attestaties betekent het zn. bête ook ‘de verliezende kaart in het kaartspel; de inzet van de verliezende speler’ (vergelijkbaar met Frans la bête noire ‘het zwarte schaap’ en met Nederlands de zwarte piet). Deze betekenis wordt in de 19e eeuw in de woordenboeken geïllustreerd met uitdrukkingen als de bête maken of zetten ‘zijn spel verliezen; beest worden’. Het is derhalve niet duidelijk of een uitdrukking als *hij is (de) bête geleid heeft tot de ontwikkeling in het Nederlands van een bn. met de betekenis ‘dom, onnozel’, of dat ook het bn. aan het Frans is ontleend. Wellicht versterkten beide ontwikkelingen elkaar.

EWN: bête bn. 'onnozel' (1897)
ANTEDATERING: zoo stomp, zoo "bête" 'zo bot, zo dom' [1860; Gids 1, 105]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

bête [dom] {1824} < frans bête (vgl. beest).

Thematische woordenboeken

N. van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

bête (Frans bête)
Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

bête dom 1824 [WEI] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal