Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

bazaar - (oosterse marktplaats, grote winkel, fancy-fair)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

baza(a)r zn. ‘oosterse marktplaats, grote winkel, fancy-fair’
Vnnl. besaren (mv.) ‘oosterse markten’ [1572; WNT], basar ‘oosterse markt’ [1676; WNT].
Ontleend aan Perzisch bāzār ‘markt’. Het is een internationaal woord, dat mogelijk rechtstreeks uit het Perzisch of anders via het Arabisch of een Zuid-Europese taal is overgenomen. In 1340 was bazarra in Genua reeds een gebruikelijk woord voor ‘marktplaats’. De sterke verbreiding in de Europese talen wordt wel toegeschreven aan de invloed van de verhalen uit Duizend en één nacht. Pas toen van dit werk vertalingen begonnen te verschijnen (de eerste was van de hand van de Fransman Galland en dateert van 1704-1717) raakte het woord algemeen ingeburgerd in Europa.
Vanaf de 19e eeuw kreeg bazaar in veel Europese talen de betekenissen ‘fancy-fair’ en ‘winkel’: Duits Basar [16e eeuw]; Engels bazaar [1599]; Frans bazar (< Middelfrans bathzar [1432]). Naast ‘winkel’ komt in Vlaanderen ook de betekenis ‘rommel, rotzooi’ voor. Ook Maleis pasar ‘markt’, zoals in pasar malam ‘(avond)kermis, -markt’, is ontleend aan het Perzisch, zie → pasar.
Lit.: Philippa 1991

EWN: baza(a)r zn. 'oosterse marktplaats, grote winkel, fancy-fair' (1572)
ANTEDATERING: besaren, dat zijn plecken daermen van allen te coope vindt [ca. 1500; Zeebout, 286]
Later: Vant Bazar oft marct 'over de bazar of markt (in Turkije)' [1577; Nicolay, 43] (EWN: 1676)
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

bazaar [marktplaats] {1572} < perzisch bāzār [(overdekte) markt] (vgl. pasar).

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

bazaar znw. m., sedert de 17de eeuw < perz. turks bāzār ‘markt’. De sterke verbreiding in de europese talen wordt wel aan invloed van de 1001 Nacht toegeschreven.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

bazaar znw., reeds vroeg-nnl. Een internationaal woord, dat op perz. bâzâr “marktplaats” teruggaat.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

bazaar , uit Fr. bazar, van Perz. bāzār = markt.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Debrabandere (2011), Limburgs etymologisch woordenboek: de herkomst van de woorden uit beide Limburgen, Zwolle

boezjaar, zn.: boel, santenkraam. Den hele boezjaar ‘de hele boel’. Met voortonige klinkerwijziging uit bazaar, dat in veel dalecten ook ‘rommel, boel’ betekent.

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

basaar s.nw. Ook bazaar.
1. Oordekte Oosterse mark (Asiatiese basaar, Durban). 2. Groot winkel wat goedere goedkoop en met 'n uniforme prys verkoop (OK Bazaar, SA kettingwinkelgroep). 3. Liefdadigheidsverkoping (veral in S.A. en Engeland).
Uit Ndl. bazaar (sedert 15de eeu). Die gebruik in bet. 1 en 2 is beperk en heel spesifiek, gespel as basaar of bazaar. Bet. 3 word die algemeenste gebruik, met die uitsluitlik verafrikaanste spelling basaar. Eerste optekeninge in Afr. by Mansvelt (1884) in die vorme basaar en besaar, by Kern (1890) in die vorm basartje en by Du Toit (1908) in die vorm basaar.

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns

basaar: 1. “mark, winkelstraat, winkelmagasyn, winkel”; 2. “liefdadigheidsverkoping” (veral in S.A. en veral in Eng.); Ndl. bazaar (sedert 16e eeu, ou spelv. s/z), Hd., Fr., Port. en Sp. (die meeste sedert die 17e eeu) bazar en Eng. baza(a)r, wsk. via It. (sedert 14e eeu) en Tur. uit Pers. bazar.

Thematische woordenboeken

E. Sanders (2009), Van Dale Modern Bargoens woordenboek, Utrecht

bezaar politiebureau. In deze betekenis in 1906 voor het eerst opgenomen in een Bargoense woordenlijst, De Boeventaal van Köster Henke, in de vorm bezaar. Later ook aangetroffen als bazar. Als afleiding noemt Köster Henke bezarretje voor ‘bekeuring’. Een ‘commissaris van politie’ werd wel bollebof van de bezaar genoemd.
— ‘Ik heb niets met jou uit te staan!’, antwoordt-ie norsch. ‘Goed, dan niet met mij, maar wel met den bollebof van de bezaar die je spreken wou.’ ¶ Jan Feith, Op het dievenpad (1907), p. 171. De schrijver verklaart de betekenis in een woordenlijst.
— En ze spotte bijtend dat Rooie Stien ook altijd zulke gebbetjes maakte als ze dronken was, maar dat ze haar niet moesten ‘voeren’. Dan moest ze maar voor een nacht in de bazar slapen inplaats van in de Sint Janstraat. ¶ Is. Querido, Van Nes en Zeedijk (1915), p. 227. De schrijver verklaart de betekenis in een voetnoot.
— ‘D’r moeste zes adje’s [agenten] an te pas komen om de Buffel naar de bazar te slepen.’ ¶ Piet Bakker, Kidnap (1952), p. 57. De schrijver verklaart de betekenis in een woordenlijst.

N. van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

bazaar (Perzisch bāzār)

T. Pluim (1922), Wetenswaardig allerlei: bijdragen tot algemeene kennis voor studeerenden bijeenverzameld door T. Pluim, Groningen

Bazaar is het Perzische woord voor “marktplaats” en in vele Oostersche en Europeesche talen overgenomen. In het Oosten is een bazar een meestal overdekte marktplaats, waar allerlei waren te koop zijn. In Europa beteekent bazar meer een enkelen winkel, waar allerlei waren, vooral kinderspeelgoed, verkocht worden. Ook spreekt men wel van een weldadigheidsbazar, waarvoor de artikelen meestal geschonken en voor een weldadig doel verkocht worden.

R. Dozy (1867), Oosterlingen, verklarende lijst der Nederlandschen woorden die uit het Arabisch, Hebreeuwsch, Chaldeeuwsch, Perzisch en Turksch afkomstig zijn, 's-Gravenhage

Bazaar
Het Perzische bazaar (بازار), dat overdekte markt beduidt. Tvoyage van Mher Joos van Ghistele, p. 291: “Den meesten deel van den straten sijn al Besaren boven verdect teghen den reghen ende t’heete zonneschijn, dat zijn plecken daermen alle saken vercoopt, als zyde, specerien, ghesteenten ende alle ander saken die herte ghedijncken mach.”

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

bazaar ‘marktplaats’ -> Indonesisch basar ‘marktplaats’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

bazaar marktplaats 1572 [Dozy, Oosterlingen] <Perzisch

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal