Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

barnevelder - (kippenras)

Thematische woordenboeken

E. Sanders (1995), Geoniemenwoordenboek, Amsterdam

barnevelder (1933) bepaald hoenderras

In de vaderlandse geschiedenis geniet het Gelderse dorp Barneveld vooral bekendheid door de zelfopoffering van Jan van Schaffelaar, die in 1482 van de torentrans zou zijn gesprongen om zijn krijgsmakkers te redden. De internationale doorbraak van Barneveld volgde omstreeks 1930. Volgens diverse naslagwerken was Barneveld indertijd wereldberoemd vanwege de daar gefokte kippen, die bij ons bekendstonden als Barneveldhoenders, Barnevelder-kippen of simpelweg barnevelders.
Omstreeks 1850 begon men in Barneveld met het kruisen van boerenkippen met Aziatische rassen. Dit waren achtereenvolgens de Cochin, de Brahma en de Langshan — allemaal hoenderen die naar plaatsnamen zijn genoemd (zie hieronder). Vooral de Langshan, die omstreeks 1871 uit China was geïmporteerd, had veel invloed op de barnevelder. Het resultaat was een zwartbruine kip die het hele jaar door legt, ook in de winter, en zo’n tweehonderd grote donkerbruine eieren per jaar produceert. Bruine eieren stonden indertijd in hoog aanzien, want die bleven langer vers, dacht men.
In 1906 werd de barnevelder officieel erkend. De kippen werden daarna geëxporteerd naar onder andere Duitsland, Engeland, de Verenigde Staten, Canada, Indonesië, Australië en Nieuw-Zeeland. Barneveld zelf ontwikkelde zich tot het centrum van de Europese eierhandel. Net voor de Tweede Wereldoorlog produceerde men daar al 110 miljoen eieren per jaar.
Toch was de bloeitijd van de barnevelder toen eigenlijk al voorbij. Een en ander was het gevolg van ziekten, te veel inteelt en concurrentie van Amerikaanse kippenrassen. Omstreeks 1950 werd nog een poging gedaan het ras op te peppen door het te kruisen met een Franse bruine-eierenlegger, maar de barnevelder was toen al ruim voorbijgestreefd door andere rassen. Tegenwoordig wordt de barnevelder alleen nog voor de sport gefokt. Een bronzen beeldje van de kip in het winkelcentrum van Barneveld herinnert aan betere tijden.

Engels Barnevelder (1936), Dutch All Browns.

Vergelijk leghorn

BARNEVELDER: Kath. ency.1 3 (1933) 818; Winkler Prins5 2 (1933) 667; Kath. ency.2 3 (1949) 934; Avicultura 11.11.1991, p. 30-32; OED (19932) (auto<+>1); Gonny Koot, ‘Barnevelder is ongeveer een eeuw oud’, in: Algemeen Dagblad 26.1.1995; Mededeling dhr. Egbers, secretaris v.d. Barnevelderclub.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

barnevelder ‘kippenras’ -> Tsjechisch barneveldka ‘kippenras’.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal