Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

baret - (muts)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

baret zn. ‘muts’
Mnl. birreet ‘muts’ [1477; Teuth.]; vnnl. baret ‘kleine muts’ [1573; Thes.].
Ontleend aan Middelfrans birrette, barrete ‘platte muts’ [1366; Rey] (Nieuwfrans barrette) < Italiaans (dialectisch) baretta [1366] (naast Italiaans berretta en middeleeuws Latijn biretum ‘kapmantel’ [1211; Rey]) < Provençaals berret ‘muts’ (waaruit Frans béret ‘(Baskische) muts’) < Laatlatijn birrum ‘kapmantel’ [3e eeuw]. Mogelijk ligt hieraan een Keltisch woord ten grondslag (waaruit bijv. Iers berr ‘kort’; Welsh byrr). Een tweede mogelijkheid is afleiding van het Griekse bn. purrós ‘rossig, rood’. Voor de betekenisontwikkeling zie → muts.

EWN: baret zn. 'muts'; de vorm baret (1573)
ANTEDATERING: baretten, dwelc mutsen zijn boven ront, hooghe vanden hoofde [ca. 1500; Zeebout, 28]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

baret [muts] {1573} < frans barrette < middeleeuws latijn bir(r)et(t)um, beretum, bereta [baret], van latijn birrus [mantel, monnikspij], ontleend aan het gallisch; de betekenisontwikkeling van mantel (met capuchon) tot hoofdbedekking loopt parallel met die van kap.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

baret znw. v., reeds bij Kiliaen barret, birret < ofra. barrette, birette < mlat. barrētum, birrētum, dat gevormd is van lat. birrus, dat zelf weer uit het Gallisch stamt en een ‘mantel met kap’ aanduidt.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

baret znw. Kil. barret, birret (“Germ. Sax. Sicamb.”). In den Teuth. reeds byrreet “muts”, Vocab. ex quo (1479) bareta (ndl. of lat. vorm?), laat-mnd. bireit “baret (van geestelijken)”. Ontl., evenals hd. barett o., uit ofr. barrette, birette (fr. barrette) resp. mlat. barrêtum, birrêtum, een alg.-rom. woord, afgeleid van vulgairlat. birrus “muts”.

C.B. van Haeringen (1936), Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Supplement, Den Haag

baret. Vulgairlat. (gall.) birrus wordt gewoonlijk vertaald: ‘manteltje met kap’.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

baret v., uit Fr. barrette, van Mlat. birretum, dimin. van Lat. birrum (-us) = muts, mantel, wel van Gr. purrhós = goudrood (z. vuur).

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Aarts (2017), Etymologisch Dictionairke vaan ’t Mestreechs, Maastricht

barrèt (zn.) baret; Middelnederlands birreet <1477> < Frans barrette.

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

baret s.nw.
1. Plat mus, gewoonlik met vier hoeke, deur universiteitslui gedra as teken van 'n behaalde graad. 2. Ronde plat mus van sagte materiaal waarvan die bol groter is as die rand.
Uit Ndl. baret (1573 in bet. 1, 1865 - 1870 in bet. 2).
D. Barett (15de eeu), Eng. barret (1828), beret (1827), Fr. barrette, béret, berret.

Thematische woordenboeken

N. van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

baret (Frans barrette)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

baret ‘muts’ -> Indonesisch barét ‘muts’; Boeginees barế ‘muts’; Jakartaans-Maleis barèt ‘muts’; Menadonees barèt ‘muts; bepaald steekwapen’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

baret muts 1573 [Claes] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal