Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

bajonet - (steekwapen op een geweer)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

bajonet zn. ‘steekwapen op een geweer’
Vnnl. bajonetten (mv.) [1682; WNT], daarnaast ook wel banjonet (WNT).
Ontleend aan Frans baïonnette [1575], een geoniem afgeleid van de plaatsnaam Bayonne (Zuid-Frankrijk), waar dit wapen in de 16e eeuw uitgevonden of voor het eerst gebruikt werd.
Lit.: Sanders 1995

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

bajonet [geweerdolk] {1682} < frans baïonnette [idem], naar de plaatsnaam Bayonne in Zuid-Frankrijk, waar zij voor het eerst werd gemaakt; het woord komt reeds in de 16e eeuw voor.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

bajonet znw. v., < fra. bayonette, baïonette, genoemd naar de stad Bayonne, waar sedert de 16de eeuw dit stalen steekwapen vervaardigd werd.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

bajonet v., uit Fr. baionnette, met suff. -ette afgel. van Bayonne, waar ze uitgevonden werd.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

bajonet s.nw.
1. Steekwapen, gewoonlik voor aan 'n geweerloop. 2. Soldaat met 'n bajonet (bajonet 1) gewapen. 3. Pennetjie wat by 'n gaatjie in- en uitspring om toestelle en onderdele van masjinerie op hul plek te hou.
In bet. 1 en 2 uit Ndl. bajonet (1682 in bet. 1, 1781 in bet. 2). In bet. 3 uit Eng. bayonet (1798). Eerste optekening in Afr. in Patriotwoordeboek (1902).
Ndl. bajonet uit Fr. baïonnette wat gevorm is na die naam van die stad Bayonne waar die wapen oorspr. vervaardig is. Die pennetjie waarmee koppeling of verbinding bewerkstellig word, word so genoem omdat die koppeling of verbinding herinner aan dié waarmee 'n bajonet aan 'n geweer vasgesit word.
D. Bajonett (18de eeu).

Thematische woordenboeken

N. van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

bajonet (Frans baïonnette)

E. Sanders (1995), Geoniemenwoordenboek, Amsterdam

Een oude ‘verfijning’ van het handvuurwapen is de bajonet, het lange mes dat aan de loop van een geweer kan worden bevestigd. Als de munitie op was of de strijd uitliep op een lijf-aan-lijfgevecht, kon de soldaat proberen met de bajonet op het geweer zijn directe tegenstander op afstand te houden of te doorsteken. De naam gaat terug op de stad Bayonne in het uiterste zuidwesten van Frankrijk, waar dit wapen in de 16de eeuw voor het eerst is geproduceerd of bedacht. De praktische kliksluiting waarmee de bajonet op het geweer wordt bevestigd, heeft als bajonetsluiting vele vreedzame toepassingen gevonden.

T. Pluim (1922), Wetenswaardig allerlei: bijdragen tot algemeene kennis voor studeerenden bijeenverzameld door T. Pluim, Groningen

Bajonet (Fransch: baïonnette) wordt waarschijnlijk genoemd naar de stad Bayonne, waar zij werd uitgevonden. (Gewoonlijk wordt het jaartal 1640 opgegeven, doch reeds uit de 16e eeuw is een aanhaling (citaat) van “Bayonnettes de Bayonne” gevonden.) Dit stootwapen werd ’t eerst in ’t Fransche leger ingevoerd en maakte het mogelijk het geweer tevens als piek te gebruiken, zoodat dan ook langzamerhand de piekeniers uit het leger verdwenen.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

bajonet ‘steekwapen op een geweerloop’ -> Indonesisch bayonét ‘steekwapen op een geweerloop’; Boeginees bayonế ‘steekwapen op een geweerloop’; Jakartaans-Maleis bayonèt, beyonèt ‘steekwapen op een geweerloop’; Madoerees bayonet, benet, binet ‘steekwapen op een geweerloop’; Soendanees bajendit ‘steekwapen op een geweerloop’; Singalees bayinettu-va, bayinēttu-va ‘steekwapen op een geweerloop’ (uit Nederlands of Portugees).

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

bajonet steekwapen op een geweerloop 1682 [Toll.] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal