Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

baccalaureaat - (laagste academische graad (onder andere in Engeland, Frankrijk en Amerika))

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

baccalaureaat zn. ‘laagste academische graad (onder andere in Engeland, Frankrijk en Amerika)’
Vnnl. baeckelaris in de rechten [1599; Kil.]; nnl. baccalaureaat “de waardigheid van enen baccalaureus” [1824; Weiland].
Ontleend aan Frans baccalauréat [1690; Rey], ouder bacalaureat [1624; Rey] < Neolatijn baccalaureatus, wellicht een hybride van middeleeuws Latijn baccalaureus ‘jonge edelman’ en middeleeuws Latijn bacchalariatus ‘laagste rang in het koor der kanunniken’. Beïnvloeding door Latijn bacca laurea ‘lauwerkrans’ ligt voor de hand. Middeleeuws Latijn baccalaureus is wrsch. gevormd onder invloed van Middelfrans baccalaris, baccalare ‘jonge edelman die nog niet tot ridder geslagen is’. De uiteindelijke herkomst van het woord is onbekend.
Frans bacchelier verenigde aanvankelijk de betekenissen ‘jonge (edel)man; vrijer’ en ‘bezitter van de laagste academische graad’ in één woord. Daarnaast staat Engels bachelor ‘vrijgezel’ (tegenwoordig niet noodzakelijkerwijs een jonge man) en ‘bezitter van de laagste academische graad’. De betekenisontwikkeling van Frans bachelier en Engels bachelor ‘iemand in het bezit van de laagste academische graad’ kon door het feit dat zo iemand net met zijn loopbaan begon en daarom meestal nog ongetrouwd was, naar ‘vrijgezel’ gaan. Dezelfde redenering als bij Duits Junggeselle ‘beginnende vakarbeider’, later ook en vooral ‘vrijgezel’.
Lit.: Mesotten 1996, 319-320

EWN: baccalaureaat zn. 'laagste academische graad (onder andere in Engeland, Frankrijk en Amerika)' (1599)
ANTEDATERING: eerst Bacalaris in de rechten [1567; Nomenclator 521a] Later: de afleiding baccalaureaetschap [1631; iWNT baccalaureaat]; dan het "baccalaureaat" der Godgeleerdheid [1791; Hopkins, 7] (1824)
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

baccalaureaat [laagste academische graad] {1824} < frans baccalauréat of direct < middeleeuws latijn baccalaureatus, van baccalaureusbaccalaureus.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

baccalaureaat s.nw.
Laagste akademiese graad.
Uit Ndl. baccalaureaat (1824, maar reeds 1631 in die afleiding Baccalaureaetschap).
Ndl. baccalaureaat uit Fr. baccalauréat of direk uit Middeleeuse Latyn baccalaureatus wat 'n afleiding is van baccalaureus.
Vgl. baccalaureus.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

baccalaureaat laagste academische graad 1824 [WEI] <Frans of Latijn

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal