Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

babel - (Babylon, hoofdstad van Babylonië in de oudheid)

Thematische woordenboeken

K. van Dalen-Oskam & M. Mooijaart (2005), Nieuw bijbels lexicon: woorden en uitdrukkingen uit de bijbel in het Nederlands van nu, uitgebreid met De Nieuwe Bijbelvertaling, Amsterdam

Babel of Babylon, belangrijke en fraaie stad in Babylonië in de oudheid; (fig.) symbool van spraakverwarring, hoogmoed en zondigheid. De twee varianten van de naam kunnen elkaar afwisselen in onderstaande uitdrukkingen.
Toren van Babel, toren die in Babel gebouwd werd en die later het symbool werd van spraakverwarring en hoogmoed; (fig.) situatie waarin hoogmoed of spraakverwarring heersen.
Babylonische spraakverwarring, de spraakverwarring bij de bouwers van de Toren van Babel; (fig.) toestand waarbij men elkaar niet meer begrijpt doordat er vele talen door elkaar gesproken worden of doordat de informatie onoverzichtelijk of tegenstrijdig is.

In Genesis 11:1-9 wordt het verhaal van de torenbouw van Babel verteld. In die tijd vormden de mensen nog één volk, en werd er maar ééenkele taal gesproken. Zij bouwden een toren die tot aan de hemel zou reiken, om zich 'een naam [te] maken' (in de woorden van de NBG-vertaling), maar God verijdelde hun streven en verwarde hun taal, om daarmee hun eenheid en macht te breken. De verbinding Toren van Babel komt zo in de bijbel niet voor. Nu zijn toren en stad een bekend symbool voor overambitieuze ondernemingen en voor spraakverwarring. De uitdrukking Babylonische spraakverwarring is frequent en wordt op velerlei soorten miscommunicatie toegepast, zelfs in variaties als Babylonische uitspraakverwarring (De Standaard, nov. 1995) en in de weinig logische maar treffende omkering: Babylonische spraakontwarring (Onze Taal, 1992, nr. 5). Babylon is verder de naam van een vertaalprogramma dat naar men mag aannemen eerder spraakontwarring dan spraakverwarring nastreeft.

Liesveldtbijbel (1526), Genesis 11:8-9. Also verstroeydese die HERE van daer in allen landen, dat si op hielden dye stat te timmeren, daer af heet haren naem Babel om dat die HERE, aldaer verwerdt heeft alder landen sprake, ende heeftse van dair in allen landen verstroyt.
Ook maurice bleef zich verder onderscheiden in dit babel, dit ninive, dit rome: hij zat op het terras van een café en poederde zich. (L.P. Boon, De Kapellekensbaan/Zomer te Termuren, 1980 (1953/1956), p. 807 )
De mensen zijn hoogmoedig, ze denken dat de verhouding tussen wit en zwart belangrijker is dan tussen mens en God. Wij zijn bezig een nieuwe toren van Babel te bouwen.. (A. van Dis, Het beloofde land, 1990, p. 78.)
Apparaten van Babel. [...] Allerlei clusters binnen de electronica [...] werken momenteel aan verschillende technieken en standaarden. Iets dergelijks gebeurde met de communicatie tussen dure computers. Die groeide einde jaren zeventig uit tot een toren van Babel. (NRC, 3-7-1999)
Wie de onbekende nieuwe naam niet onthouden kan, blijft maar gewoon kerstcactus zeggen en bedenkt daarbij dat er inzake de lid- en bladcactussen een Babylonische spraakverwarring heerst. (R. Herwig en M. Schubert, Kamerplantenboek, 1974, p. 352)

Het nieuwe, moderne Babylon, (fig.) grote, rijke stad, wereldstad; stad vol zonde en verderf.
Hoer van Babylon, kwalificatie van de stad Babylon; (fig.) goddeloze of verderfelijke stad; zondige, lichtzinnige vrouw.

De weelderige heidense stad Babylon wordt in de Openbaringen 17:5 als hoer voorgesteld en aangeduid als 'Het grote Babylon, moeder van alle hoeren en van alle gruwelijkheden ter wereld' (NBV). Ze dient als afschrikwekkend voorbeeld en verwoesting zal haar deel zijn.

Liesveldtbijbel (1526), Openbaringen 17:5. Ende aen haer voorhooft gescreuen, den naem, die verholentheit, die groote Babilon, die moeder der hoerderijen, ende alder vereisingen opter aerden.
Het heidens Babylon van de grote stad. (NRC, jan. 1995)
Er stond hun maar één ding te doen: zodra een stuk van de dijk klaar was zouden zij er met zijn allen met ijsbommen op af moeten zeilen om met de hulp van de Heer der heirscharen het helse ding op te blazen dat de kluiten neer kwamen tuimelen op dat Babylon aan het IJ. (J. de Hartog, Herinneringen van een bramzijgertje, 1967, p. 73)
Zij speelt, bij al haar positieven, / De Babylonse hoer. (G. Komrij, Alle gedichten tot gisteren, 1994 (Russische hartstocht, 1979), p. 19)
Maar als zij [toeristen] bij de haven kwamen en kiekjes wilden nemen van de schepen die daar met de koppen naar de wal gemeerd lagen, dan barstte een gebrul van woede los in het bos van masten en rauwe stemmen riepen 'Maakt dat ge weg komt, geile rooie lippen!' en 'Weg, gij hoeren van Babylon!' (J. de Hartog, Herinneringen van een bramzijgertje, 1967, p. 12)
Idioomwoordenboeken

F.A. Stoett (1923-1925), Nederlandsche Spreekwoorden, Spreekwijzen, Uitdrukkingen en Gezegden, drie delen, 4e druk, Zutphen

134. Babel.

Deze hoofdstad van het Chaldeeuwsche rijk was bekend om hare weelde en onzedelijke afgoderij; vandaar dat reeds in den bijbel Babel gold als benaming eener stad van weelde en zingenot (Openb. XIV: 8). Vgl. ook in het fr. la grande Babylone; hd. modernes Babylon; Norddeutsches Babel (Berlin); Themsebabel (Londen); Seinebabel (Paris).Zie Zeitschrift für D. Wortforschung, XIII, 91. De bekende toren van Babel, waarvan Genesis 11 vs. 1-9 verhaald wordt, komt voor in de spreekwijze zoo hoog als de toren van Babel, waarbij men bedenke, dat de menschen een toren wilden bouwen, die tot den hemel reikte, hetgeen door God verijdeld is, daar Hij de menschen op eenmaal verschillende talen deed spreken, zoodat ze elkaar niet langer verstonden en uit elkander gingen; vgl. Gen. 11, 9: Aldaer verwerrede de Heere de sprake der gantsche aerde, ende van daer verstroydese de Heere over de gantscher aerde.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal