Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

archimedes - (een van de beroemdste meetkundigen in de oudheid)

Thematische woordenboeken

T. Pluim (1922), Wetenswaardig allerlei: bijdragen tot algemeene kennis voor studeerenden bijeenverzameld door T. Pluim, Groningen

Archimedes (omstreeks 287 v. Chr. te Syracuse geboren en 212 v. Chr. gestorven), was een der beroemdste meetkundigen der oudheid, die de wetenschap met verscheidene gewichtige stellingen vermeerderde; hij berekende de verhouding tusschen middellijn en cirkel, bepaalde de verhouding tusschen een bol en den omgeschreven cilinder, enz. Ook heeft hij de “wet van Archimedes” ontdekt, naar verhaald wordt op de volgende wijze. De koning Hiëro II van Syracuse had een kroon van zuiver goud bij een goudsmid besteld, doch deze had blijkbaar er veel zilver in gemengd. Nu verlangde Hiëro van Archimedes te weten, hoeveel zilver er in was. Wel was aan Arch. zoowel het S. G. van zilver als van goud bekend, doch de hoeveelheden zilver en goud in de kroon te berekenen kon hij aanvankelijk niet, daar hij den inhoud van zulk een samengesteld voorwerp als de kroon was, niet kon bepalen. Vervuld met dit voor hem zoo gewichtig waagstuk, nam hij op zekeren dag een bad in een kuip, die boordevol gevuld was; bij het instappen liep er water uit, juist zooveel als zijn lichaam verplaatste, en zoo vond Archimedes een eenvoudig middel om den inhoud ook van de kroon (en daardoor de bestanddeelen) te berekenen. Hij riep dan ook vol vuur uit: “Heureka!” (Gr. “ik heb het gevonden”) en ijlde naar huis. Deze uitdrukking is spreekwoordelijk geworden; men gebruikt ze, als men ten langen leste de oplossing van een moeilijk vraagstuk vindt; ook leest men dit Gr. woord wel eens op villa’s, terwijl de heuristische (zelfzoekende) methode er eveneens aan herinnert.
Toen de stad Syracuse door de Romeinen ingenomen werd, drong een vijandelijke soldaat Archimedes’ huis binnen en vond hem op zijn zandtafel (het gebruik van zwarte schoolborden was nog niet bekend) bezig met het teekenen van meetkundige figuren. “Veeg mijn cirkels niet uit! (Noli turbare circulos meos!”) zou A. uitgeroepen hebben; maar de soldaat doorstak hem. Op zijn graf plaatste men een cylinder met een bol van denzelfden inhoud.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal