Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

ammoniak - (gas (NH3))

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

ammoniak zn. ‘gas (NH3)’
Vnnl. ammoniacum = gomme ammoniac ‘ammoniakgom’ [1562; Kil.], armoniac ‘ammoniak’ [1676; WNT], Zout van ammoniak, of armoniak [1699; Jaques/Hannot].
Ontleend aan Latijn sāl ammōniacum ‘ammonisch zout’, bij Grieks ammōniakón ‘keuken-, steenzout’.
De naam is afgeleid van de Ammon-oase (nu oase Siwah) in Egypte, in de Oudheid een bekende vindplaats van zout. In de oase stond een aan de Egyptische god Ammon gewijde tempel. Van deze godennaam is ook → ammoniet afgeleid.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

ammoniak [verbinding van stikstof en waterstof] {1562} < latijn sal ammoniacum, sal [zout], ammoniacum [afkomstig van de omgeving van (H)ammonium, de oase Siwa in de Libische woestijn in Egypte], zo genoemd naar het daar gevestigde orakel van Ammon.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2007), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Supplement, Stellenbosch

ammoniak s.nw.
Verbinding van waterstof en stikstof met 'n prikkelende reuk.
Uit Ndl. ammoniak (1562, in hierdie bet. 1856). Eerste optekening, maar met ander bet., in vroeë Afr. op 5 April 1685 (Resolusies van die Politieke Raad, C.17).
Ndl. ammoniak uit Fr. ammoniac uit Latyn ammoniacum uit 'n Griekse b.nw. wat 'afkomstig van Ammonia' beteken, wat hfs. toegepas is op 'n sout wat van die Libiese streek van Ammonia verkry is.

F. Debrabandere (2007), Zeeuws etymologisch woordenboek: de herkomst van de Zeeuwse woorden, Amsterdam

ammoniak zn.: kunstmeststof. Ook gebruikelijk in WV en het Waasland. Verkort uit amoniaksulfaat, een ‘korrelige kunstmeststof met minstens 20% stikstof, verbonden met zwavelzure ammoniak’ (WVD).

Thematische woordenboeken

E. Sanders (1995), Geoniemenwoordenboek, Amsterdam

Drie scheikundige benamingen, die van één oord zijn afgeleid, zijn salmiak (een zout, dat onder meer in drop wordt verwerkt), ammoniak (een uit waterstof en stikstof bestaand gas) en ammonia (de oplossing van ammoniak in water). Salmiak is door samentrekking ontstaan uit het Latijnse sal ammoniacum ‘Ammonszout’, de beide andere woorden zijn uit het tweede deel van die samenstelling voortgekomen. De naam ‘Ammon’ verwijst naar het antieke Ammonium, tegenwoordig de oase Siwa in Egypte, in de Libische woestijn. Daar stond een aan de god Ammon gewijd heiligdom. Over de wijze waarop het ‘Ammonszout’ in die streek gewonnen of geproduceerd werd, verschillen de naslagwerken van mening. Volgens de Romeinse geschiedschrijver Plinius werd dit zout in de woestijn gevonden, maar andere bronnen melden dat het in Egypte werd bereid uit de roet van verbrande kamelemest.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

ammoniak ‘verbinding van stikstof en waterstof’ -> Indonesisch amonia(k) ‘verbinding van stikstof en waterstof’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

ammoniak verbinding van stikstof en waterstof 1562 [Claes Tw. 9] <Latijn

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal