Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

allemachtig - (tussenwerpsel: uitroep van verwondering)

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

allamagtig b.nw., tw. Ook allamagtag, allemagtag en allemagtig.
Geweldig, oorweldigend of verskriklik, of uitroep van sterk ontsteltenis, verbasing of van verbaasde bewondering.
Samestelling van alla en magtig, met o.a. die volgende as verbloemde of minder kragtige vorme (in elke geval naas alle-): allamaggies, allamakkies, allamapstieks, allamaskas, allamastig, allamattag, allamensig en allamentig, of uit Ndl. allemachtig (al Mnl.). Volgens Mansvelt (1884) het sodanige uitroepe van verwondering ontstaan uit Ndl. alle en die betrokke s.nw., bv. alle mach (allemagtig), alle krach (allekragtig), alle menschen (allemensig) en alle wereld (allewêreld). Silva (1996) gee twee verklarings, nl. uit vroeë Afr. allamachtig (alla 'o!' en magtig 'magtige') of almachtig 'almagtige'.
Vanuit vroeë Afr. in S.A.Eng. (1837).

allemapstieks tw. (eufemisties)
Allamagtig.
Samestelling van alle en mapstieks, met lg. vervorm uit magtig. Eerste optekening in Afr. in 1864 in die vorm Alle mapstieks! (Scholtz 1965).

Thematische woordenboeken

P.G.J. van Sterkenburg (2001), Vloeken. Een cultuurbepaalde reactie op woede, irritatie en frustratie, 2e druk, Den Haag

al(le)machtig. Als variant van allejezus komt van oudsher voor allemachtig!, een vernederlandsing van het Latijnse omnipotens. Vaak zien wij ook de vloek god al(le)machtig, regelmatig voorafgegaan door wel. Dit laatste is dan vaak tot een uitroep van verbazing, verontwaardiging e.d. geworden. De uitroep wordt soms schertsend en versterkend uitgebreid tot wel allemachtig tachtig! Vgl. Mullebrouck (1984). De expressieve waarde van het binnenrijm duidt op opperste verbazing. → God, God almachtig, Jan (2), om Godswil.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

allemachtig ‘uitroep van verwondering’ -> Zuid-Afrikaans-Engels allgemagtig ‘uitroep van verwondering’ <via Afrikaans>.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

allemachtig* tussenwerpsel: uitroep van verwondering 1878-1881 [WNT]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal