Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

alle hens - (iedereen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

allehens vnw. ‘iedereen’
Nnl. alle hens aan den grooten schoot ‘iedereen aan de schoot van het grootzeil’ [1865; WNT lij I], vaak in de frase allehens aan dek ‘de gehele bemanning aan dek’ [1898; WNT Supp.].
Als scheepstaalterm ontleend aan Engels all hands (on deck) ‘alle bemanningsleden aan dek’, van all ‘alle’, zie → al, en het woord hand, letterlijk ‘hand’ (zie → hand), maar overdrachtelijk ook ‘arbeider’ [1655; OED], ‘zeeman’ [1669; OED].
Het lichaamsdeel hand wordt als pars pro toto gebruikt (Engels hand ook ‘knecht, hulp’), zoals Nederlands neus in de uitdrukking de neuzen tellen.

EWN: allehens vnw. ‘iedereen’ (1865)
ANTEDATERING: allehands aan het werk [1842; Gids 2, 539]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

allehens [scheepsterm] {1898} < engels all hands [de hele bemanning, lett.: alle handen].

hens in de verbinding alle hens [alle manschappen] {1865} < engels all hands [lett.: alle handen].

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

allehens < eng. all hands ‘de hele bemanning’, met pars pro toto voor de mensen, zoals in koppen van een bemanning.

hens znw., in uitdr. alle hens aan dek < ne. all hands ‘de hele bemanning’.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

allehens znw. Uit eng. all hands “alle handen, de heele bemanning”.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

hens , in alle hens: z. allens.

Thematische woordenboeken

N. van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

allehens (Engels all hands)
hens (Engels hands)
Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

allehens onbepaald voornaamwoord 1871 [Calisch, Nieuw Volledig Engelsch-Nederlandsch Wrdb. I] <Engels

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal