Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

algemeen - (alles of iedereen betreffend)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

algemeen bn. ‘alles of iedereen betreffend’
Mnl. al gemene ‘allen te zamen, allen met elkaar’ [1276-1300; CG II, Rein.E]; vnnl. Al ghemeyn ‘universeel’ [1562; Kil.], algemeyn ‘gewoonlijk, universeel’ [1573; WNT].
Samenstelling van → al met het bijwoord mnl. gemene ‘gemeenschappelijk’, zie → gemeen.
In het Middelnederlands is het woord nog niet als één begrip aanwezig; pas later is het tot één woord geworden.

EWN: algemeen bn. 'alles of iedereen betreffend' (1276-1300)
ANTEDATERING: al gemene 'allen gezamenlijk' [1220-40; VMNW]
Later één woord: alghemeyn Versocht 'door iedereen ondervonden' [1540; iWNT verzocht] (EWN: 1573)
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

algemeen* [gemeenschappelijk, universeel] {1573} gevormd van al (versterkend) + gemeen, dat middelnl. ‘algemeen’ betekende.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

algemeen bnw. Een duitsch-ndl. samenst. van al bijw. en gemeen.

Thematische woordenboeken

J. van de Kamp en J. van der Wijk (2006), Koosjer Nederlands: Joodse woorden in de Nederlandse taal, Amsterdam; inclusief ongepubliceerde aanvullingen door de auteurs

algemeen: niet-Joods.

— Het vorig jaar is in de algemene pers, in de Joodse pers en ook in medische tijdschriften in ons land reeds aandacht besteed aan het werk van dr. E.A. Rodrigues Pereira en wel ter gelegenheid van het zeldzame feit dat hij 1 juni 1961 de dag kon herdenken waarop hij vijftig jaar geleden zijn artsdiploma verwierf. (J.Z. BARUCH, 1962)

Zie ook christen, gewoon, Hollands

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

algemeen ‘gemeenschappelijk, universeel’ -> Zweeds allmän ‘gemeenschappelijk, openbaar’ (uit Nederlands of Nederduits); Negerhollands algemeen ‘gemeenschappelijk, universeel’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

algemeen* gemeenschappelijk, universeel 1562 [Dict. Tetraglotton 328C]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal