Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

alcatief - (tapijt)

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns

alkatief [+]: – alkatyf – , “tapyt; strooimatras”; WAT behandel hulle as aparte lemmas en noem net die tweede “veroud.”; Ndl. (sedert eind 16e eeu by vLin in vorme met ie en y en in albei bet.) alcatief/-tyf, Ind.-Eng. alcatif, Sp. en Port. alcatifa/alquetifa, uit Arab. alqatifa, na die naam van die stad Al (El) Katif aan die Pers. Golf.

N. van der Sijs (bezorger) (2003), Uit Oost en West. Verklaring van 1000 woorden uit Nederlands-Indië van P.J. Veth (1889), met aanvullingen van H. Kern en F.P.H. Prick van Wely (1910), Amsterdam. Gebaseerd op: Uit Oost en West. Verklaring van eenige uitheemsche woorden van P.J. Veth uit 1889, recensie van het werk van Veth door H. Kern in De Indische Gids van 1889, en ‘Etymologisch aanhangsel’ (p. 297-350) uit het Viertalig aanvullend Hulpwoordenboek voor Groot-Nederland van Prick van Wely uit 1910

alkatief1 [tapijt]. Baldaeus, Malabar en Choromandel, p. 183, van de levenswijze van de Europeanen in die gewesten sprekende, zegt: ‘Zelden slaapt men op bedden, maar op alcativen of matrassen.’ Het woord alcatief is het Spaans-Portugese alcatifa, alquetifa, dat denkelijk in Baldaeus’ tijd ook onder de Nederlanders in Indië zozeer bekend was, dat hij het zonder verklaring kon gebruiken. Het is dus een woord dat wij in Indië van de Portugezen overnamen, maar de oorsprong is kennelijk Arabisch. Engelmann, de eerste bewerker van het zo vaak op naam van prof. Dozy aangehaalde, en inderdaad door deze geheel omgewerkte en met de belangrijkste artikelen vermeerderde Glossaire des mots espagnols et portugais dérivés de l’Arabe, verklaart het door het Arabisch al-qatîfa ‘tapis, couverture’, en verwijst naar een noot van Dozy in zijn Dictionnaire des noms des vêtements chez les Arabes, p. 232. In de bedoelde noot wordt een plaats aangehaald uit Marmols Descripción de Africa, die een volledige verklaring geeft van de woorden van Baldaeus en aldus luidt: ‘De gewone bedden der aanzienlijken bestaan uit die harige alcatifa’s die ons uit Afrika worden aangebracht. Deze worden onderscheiden malen dubbel gevouwen, terwijl een lange omslag dient om het lijf van boven te bedekken.’

Nog heden is het woord alkatief in Nederlands-Indië in gebruik, hoofdzakelijk in de betekenis van een tapijt of vloerkleed, die het ook in het Arabisch bezit, zoals mede door Dozy in zijn Dictionnaire détaillé is aangetoond. Weitzel, Batavia, p. 113: ‘Onder de tafels vindt men nog wel eens een sierlijk karpet, en vóór de canapé’s vaak zeer schoone alkatieven of vloerkleedjes.’

Prof. De Goeje heeft mij meegedeeld dat hem toevallig bij de inzage van oude rekeningen gebleken is dat nog in het begin van deze eeuw alkatieven als handelsartikel werden vermeld. [V]

alcatief2 [tapijt]. Is het Spaans-Portugese alcatifa, alquetifa van het Arabische al-qatîfa: tapis, couverture (Veth). Reeds bij Van Linschoten (1596) komt het woord voor. [P]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal