Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

alaam - (werktuig)

Etymologische (standaard)werken

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

alaam* [werktuig] {anlamen 1236} de oorspr. vorm was andlame, antlame [huisraad, werktuig(en)]; voor het eerste lid vgl. antwoord; het tweede lid is verwant met engels loom [weefapparaat], oudengels geloma [werktuig], etymologie onbekend.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

allaam, alaam, al(e)m znw. o., is het zuid-nederl. woord voor ‘gereedschap’, mnl. allame, alame, allam, alem e.a. vormen m. o. ‘huisraad; scheepstuig; werktuig; list, kunstgreep’; de vorm anlame wijst op de grondvorm *andlame samengesteld uit and (waarvoor zie: antwoord) en laam = oe. loom, ‘weefstoel, gereedschap’, vgl. oe. andloman, andlaman.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

alaam m., zie allaam.

allaam m., Mnl. alame, anlame, andlame + Ags. andlóma = werktuig, een samenstelling met praefix and- (z. antwoord) en een woord dat zich vertoont in ’t Ags. lóma (Eng. loom) en Ohd. luomi = werktuig, huisraad, weefgetouw, waarnevens ook Ags. gelóma en Ohd. gilômo voorkomen.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Debrabandere (2010), Brabants etymologisch woordenboek: de herkomst van de woordenschat van Antwerpen, Brussel, Noord-Brabant en Vlaams-Brabant, Zwolle

alaam, alm, zn.: gereedschap. Mnl. allame, (h)alame, anlame, hallam(m)e; alla(e)m, alam. De oorspr. vorm is antlame. Het eerste element is hetzelfde als in antwoord en betekent ‘tegen’, vgl. Lat. ante, D. ent-. Het tweede element is verwant met E. loom ‘weefgetouw’ en Oe. gelôma ‘werktuig’. Vgl. Oe. andlôman ‘gereedschappen’.

F. Debrabandere (2007), Zeeuws etymologisch woordenboek: de herkomst van de Zeeuwse woorden, Amsterdam

alaam, alem zn. o.: gereedschap. Mnl. allame, (h)alame, anlame, hallam(m)e, alla(e)m, alam. De oorspr. vorm is antlame. Het eerste element is hetzelfde als in antwoord en betekent ‘tegen’, vgl. Lat. ante, D. ent-. Het tweede element is verwant met E. loom ‘weefgetouw’ en Oe. gelôma ‘werktuig’. Vgl. Oe. andlôman ‘gereedschappen’.

F. Debrabandere (2005), Oost-Vlaams en Zeeuws-Vlaams etymologisch woordenboek: de herkomst van de Oost- en Zeeuws-Vlaamse woorden, Amsterdam

alaam, alm (noordwest, zuid), zn.: gereedschap. Mnl. allame, (h)alame, anlame, hallam(m)e; alla(e)m, alam. De oorspr. vorm is antlame. Het eerste element is hetzelfde als in antwoord en betekent 'tegen', vgl. Lat. ante, D. ent-. Het tweede element is verwant met E. loom 'weefgetouw' en Oe. gelôma 'werktuig'. Vgl. Oe. andlôman 'gereedschappen'.

alm (G, noordwest, zuid), zn.: gereedschap, in samenstellingen almbak, almdoos, almkasse, almkist, almkoffer, almkoker, almzak. Samentrekking van alaam, zie i.v.

A.A. Weijnen (2003), Etymologisch dialectwoordenboek, Den Haag

alaam, alem, alm stuk gereedschap (Zuid-Nederland, Zeeuws-Vlaanderen). = oeng. andlóman, andlaman. Samengesteld uit voorvoegsel and, dat ook in antwoord aanwezig is, en heterofoon van eng. loom ‘werktuig’. Geen verdere etymologie.
WNT Supplement I 884.

F. Debrabandere (2002), West-Vlaams etymologisch woordenboek: de herkomst van de West-Vlaamse woorden, Amsterdam

alaam, zn. o.: gereedschap. Mnl. allame, (h)alame, anlame, hallam(m)e, alla(e)m, alam. Een Kortrijks voorbeeld uit 1388: mids dat sijn braualame stont binder voorseiden prochie (OWW). De oorspronkelijke vorm is *antlame. Het eerste element is hetzelfde als in antwoord en betekent ‘tegen’, vgl. Lat. ante, D. ent-. Het tweede element is verwant met E. loom ‘weefgetouw’ en Oe. gelôma ‘werktuig’. Vgl. Oe. andlöman ‘gereedschappen’.

Thematische woordenboeken

C.H.Ph. Meijer (1919), Woorden en uitdrukkingen verklaard door Dr. C. H. Ph. Meijer, Amsterdam

Alaam, allaam, alm, in België nog voor gereedschap, werktuig: mnl. alame, anlame, andlame, een afleiding van een woord, dat bij ons niet afzonderlijk voorkomt, maar dat in ’t eng. nog over is in loom = weefgetouw, werktuig, terwijl ook het ags. en het ohd. het kennen, en ant (= tegen, dat ook in antwoord over is); mnl. allame. andlame anlame en vele andere vormen (bet. huisraad, werktuig). Loquela 13, 14: “Met de eegde, met den ploeg, en met ander allaam.”
Gezelle, Verzen 3, 132 figuurl. van de arbeiders zelf: “’t allaam gewend in ’t akkerland”; hij gebruikt ook de samenstelling reukallaam: “Doorentuin dan, botten open; los, uw dichte looverknopen; los, uw zilveren reukallaam; los, uw sneeuwwit blommenkraam” (Verzen 2, 53).
Een oud voorbeeld vindt men Everaert 438: “Dyveersche halaemen dienende ter neerynghe der draperye als scietspoelen enz.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal