Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

advocaat - (drank)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

advocaat 2 zn. ‘eierlikeur’
Nnl. een gesuikerd brandewyntje, een advocaatje [1789; WNT].
Wellicht een verkorte vorm van advocatenborrel [1867; WNT], zo genoemd omdat het de keel van de advocaat zou smeren. In dat geval is de oorsprong van het woord identiek met → advocaat 1. EDale ziet evenwel eerder een verband met de advocaatpeer, zie → avocado. Van het gelige vruchtvlees kan men een dikke drank maken, zoals de Indonesische adpokat.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

advocaat2 [drank] {advocaatje 1781} wordt gewoonlijk in verband gebracht met advocaat1; de betekenis zou dan zijn ‘een borrel om de keel te smeren’. Het lijkt echter eerder geloofwaardig verband te leggen met frans avocat, spaans aguacate [avocado] < nahuatl ahuacatl; de vrucht levert een smeuïge, boterachtig gele substantie, waarvan men een dikke drank kan maken, zoals de in Indonesië in glazen geserveerde adpokat; er is ook gedacht aan nederduits apkatt (> deens abekat) [borrel], waarin het eerste lid ‘aap’ betekent, naar engels monkey [jeneverfles van een bepaald model].

P.H. Schröder (1980), Van Aalmoes tot Zwijntjesjager, Baarn

advocaat

Een advocaat in de dop’, schreef een scholier in zijn proefwerk, ‘is iemand die later een goede advocaat zal worden, want goede advocaat maakt men van eieren’. Tegen deze verklaring is natuurlijk wel iets in te brengen, maar in één opzicht heeft onze scholier gelijk: hij legt verband tussen de rechtsgeleerde en het mengsel van brandewijn, eieren, suiker en notemuskaat. Advocaat, uit het Latijnse advocatus, betekent letterlijk: bijgeroepene en in het bijzonder degene die tijdens de Romeinse Republiek door een gedaagde te hulp geroepen werd om hem voor het gerecht bij te staan. Vrijwel dezelfde betekenis heeft het woord nu nog. De bijstand wordt veelal verleend door het houden van een pleidooi. Daarvoor moet de advocaat goed bij stem zijn en als een uitnemend smeersel voor de keel beschouwde men (en beschouwt men wellicht nog) de bovengenoemde drank, die daaraan de naam advocatenborrel, kortweg advocaat(je) ontleende.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

advocaatje, advocatenborrel o. resp. v., zoo genoemd als een goed smeersel voor de keel, en dus vooral dienstig aan degenen die, als de advocaten, in ’t openbaar moeten spreken. Eerder vervormd uit Ndd. apkatt, De. abekat = borrel, eig. aap (apekat), naar Eng. monkey = jeneverflesch of -vat aan boord, eig. aap, zoo genoemd wegens den vorm (z. aap).

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

2advokaat s.nw.
Dikkerige drank wat uit brandewyn, eiers, suiker en gerasperde neutmuskaat berei word.
Uit Ndl. advocaat (1665), wsk. eerder 'n verkorting van advocatenwijn as van advokaatborrel (WNT), so genoem omdat die drank volgens 'n ou bygeloof bevorderlik sou wees vir die advokaat se stem en om sy brein te verskerp.

Thematische woordenboeken

E. Sanders (1997), Borrelwoordenboek: 750 volksnamen voor onze glazen boterham, Den Haag

advocaatje Borrel van brandewijn met eieren, suiker en geraspte nootmuskaat. ‘Men zet het spitse mondje aan een fyn liqueurtje, een gesuikerd brandewyntje, een advocaatje’, schreven Wolff en Deken in 1789. Over de herkomst van deze borrelnaam bestaat onenigheid. Het WNT schreef in 1867 dat het een verkorting was van een glaasje advocatenborrel. ‘Zoo genoemd als een goed smeersel voor de keel, en dus bijzonder dienstig geacht voor een advocaat, die in 't openbaar het woord moet voeren’, aldus het Woordenboek. In 1925 legde de Vlaamse etymoloog Jozef Vercoullie een verband met het Deense abekat ‘borrel’ (eigenlijk ‘apenkat’). In het supplement op het WNT, dat in 1956 verscheen, wordt dit echter ‘zeer onwaarschijnlijk’ genoemd. Men voelde toen meer voor een connectie met advocatenwijn ‘brandewijn met suiker en nootmuskaat’, die al in 1655 werd genuttigd. In 1989 zocht het etymologisch woordenboek van Van Dale het weer in een heel andere hoek. Het zou geloofwaardiger zijn, schreef dit woordenboek, een verband te leggen met het Franse avocat en het Spaanse aguacate ‘avocado’. ‘De vrucht levert een smeuïge, boterachtig gele substantie, waarvan men een dikke drank kan maken, zoals de in Indonesië in glazen geserveerde adpokat.’
Zeker is dat het Nederlandse advocaat aan het begin van deze eeuw in het Engels is overgenomen, als advocaat.
Vergelijk keelsmeerdertje.

[EWB 38; Jager 2:721; Koolhoven 24; Ter Laan 1929:1199; NZ 24:542-543, & 27:195; Vercoullie 7; WNT I 827, & Suppl. 431-432; Wschat 16]

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

advocaat(je) ‘eigele drank uit brandewijn en eieren’ -> Engels advocaat ‘(glaasje) eierdrank’; Noors advokat ‘eigele drank uit brandewijn en eieren’; Pools adwokat ‘eigele drank uit brandewijn en eieren’; Amerikaans-Engels advocaat ‘eigele drank uit brandewijn en eieren’.

N. van der Sijs (2009), Yankees, cookies en dollars, Amsterdam

Amerikaans-Engels advocaat, dikvloeibare alcoholische drank (Webster).
- Van Nederlands advocaat ‘bepaalde alcoholhoudende drank’; overgenomen in de negentiende of twintigste eeuw en nog altijd in gebruik.
* De drank advocaat of in de verkleinvorm advocaatje is typisch Nederlands, enigszins gelijkend op eggnog (soort eierpunch) maar zeker niet hetzelfde. Advocaat is een versterkende drank bestaande uit brandewijn, eierdooiers, suiker en geraspte nootmuskaat, die zo dik is dat hij meestal met een lepel wordt gegeten en niet wordt gedronken. Van oudsher werd advocaat thuis gemaakt. De drank is in Nederland bekend sinds eind achttiende eeuw. De herkomst van de naam is niet helemaal zeker. Er bestaat een synoniem advocatenborrel, letterlijk ‘borrel voor een advocaat’; deze naam wordt verklaard uit het feit dat de drank een goed smeersel is voor de keel, en dus nuttig voor een advocaat, die in het openbaar moet spreken. Deze verklaring kan echter achteraf gemaakt zijn, want het lijkt waarschijnlijker dat de drank genoemd is naar de avocadovrucht, die een smeuïge, boterachtig gele substantie levert waarvan men een dikke drank kan maken die lijkt op de drank advocaat. De naam van de vrucht is door het Nederlands overgenomen van het verouderde Spaanse avocado, dat op zijn beurt teruggaat op een benaming in de Zuid-Amerikaanse indianentaal Nahuatl.
Mencken vermeldt dat in Michigan advokat uit het Nederlands is overgenomen (zie het citaat uit 1945). Het woord is kennelijk meegenomen door negentiende- of twintigste-eeuwse Nederlandse immigranten. Het woord staat in Webster’s Third van 1961 en in de OED met een citaat uit 1935, en de Nederlandse drank is nog bekend zowel in Amerika als in Groot-Brittannië. Dat zal te danken zijn aan de internationale uitwisseling van sterkedrank - waarbij Nederlandse immigranten in Amerika wellicht de bekendheid met de drank hebben bevorderd. Op internet zijn veel recepten te vinden voor homemade Advocaat, en als dat te veel moeite is, kan men, ook in de VS, een fles Bols Advocaat aanschaffen.
1945 In the much larger Dutch colony of Michigan there are many more such [local] borrowings, e.g., advokat (egg-nog) (Mencken, Suppl. I, 191).
2006 Advokaat is the Dutch word for ‘egg cognac’. It is highly recommended for A.I. (Alcohol Imbibing) meetings. (op internet)

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

advocaat eierdrank 1781 [WNT]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal