Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

acteren - (toneelspelen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

acteur zn. ‘toneelspeler’
Vnnl. acteur “die een speelder is in een spel oft een clagere oft aenlegghere in recht”, ‘degene die een speler is in een spel ofwel een aanklager of eiser in het recht’ [1553; Werve], ‘bedrijver, bewerker, speler, pleiter’ [1658; Meijer].
Ontleend aan Frans acteur ‘toneelspeler’ [1664; Rey], eerder ook ‘aanklager’ [16e eeuw; Rey] < Oudfrans actor < Latijn āctor ‘toneelspeler, handelend persoon’, nomen agentis bij agere ‘handelen, doen’ (waaruit → ageren). Het Vroegnieuwnederlands kende actoor, actoir, acteur in de betekenis ‘eiser (in rechte)’ [1517; MNHWS].
acteren ww. ‘toneelspelen’. Nnl. acteren [1843; WNT]. Nederlandse afleiding van Frans acte ‘handeling, toneelstuk’ [1553].

EWN: acteur zn. ‘toneelspeler’ (1553)
ANTEDATERING: acteur 'schrijver' [1503; iWNT verblijding]
EWN: ♦ acteren ww. ‘toneelspelen’ (1843)
ANTEDATERING: kunstig "acteeren" [1783; Marmontel, **3r]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

acteren [toneelspelen] {1843} gevormd van frans acte [handeling, toneelstuk in één bedrijf], middeleeuws latijn actio [mysteriespel] (vgl. akte).

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

acteren toneelspelen 1843 [WNT]

M. De Coster (1999), Woordenboek van Neologismen: 25 jaar taalaanwinsten, Amsterdam

acteren, in de sport: presteren; spelen; op de voorgrond treden.

Vier jaar acterend in Italië won hij al twee keer eerder het puntenklassement van de Giro: in ’85 en ’87. (Trouw, 09/06/88)
Hampsten is na zijn explosie in de Giro, waar hij ontspannen acteerde, kennelijk niet opgewassen tegen de grote druk waaronder hij thans staat. (NRC Handelsblad, 09/07/88)
Tot nu toe acteren ze namelijk bijna collectief op het niveau dat het Nederlands elftal haalde in de eerste helft van de openingswedstrijd tegen Saoedie Arabië. (Nieuwe Revu, 29/06/94)
Roy had daarnaast tijdens de vriendschappelijke nederlaag tegen Ierland in Tilburg uitermate zwak geacteerd... (HP/De Tijd, 08/07/94)
Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal