Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

aandachtig - (oplettend, geconcentreerd)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

aandacht zn. ‘het opzettelijk aan of over iets denken’
Mnl. aendachte ‘het denken; aandacht; godvruchtige overpeinzing’ [ca. 1430; MNHWS].
Evenals Middelnederduits andacht ‘aandacht, bedoeling, herinnering’ en Fries oandacht als woord van de mystiek overgenomen uit Middelhoogduits andaht ‘aandacht’ < Oudhoogduits anadāht, bij het werkwoord ana-denken ‘bemerken, opmerken’, zie → denken.
aandachtig bn. ‘oplettend’. Mnl. aendachtich ‘geconcentreerd’ [ca. 1430; MNHWS]. Gevormd uit aandacht of ook uit Duits andächtig.

EWN: aandacht zn. ‘het opzettelijk aan of over iets denken’ (ca. 1430)
ANTEDATERING: al hore aendacht 'al haar toewijding' [1340-60; MNW-P]
EWN: ♦ aandachtig bn. ‘oplettend’ (ca. 1430)
ANTEDATERING: iegen Gode andegteg 'eerbiedig tegenover God' [1290-1310; MNW-P]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

Thematische woordenboeken

A. Moortgat (1925), Germanismen in het Nederlandsch, Gent

aandachtig. ― Ten onrechte bezigen Noordnederlandsche schrijvers aandachtig in den zin van ingekeerd, vroom, godvruchtig, devoot, ingetogen. Dit is nu met ons taalgebruik in strijd en een letterlijke vertaling van D. andächtig.
|| “Het geldt immers aan God een ordelijk geregelde acte van hulde, eerbied en aanbidding te brengen; en de directeur moet immers zóó handelen, dat hij de aandachtigen in de rechte gemoedstemming brenge, opdat” enz., aangeh. in St. o. E., II, 6, 47. Dankbaar begroeten wij ook weder het historiewerk van Geets en de kerk met de aandachtige geloovigen van den hoogst begaafden Vander Ouderaa, Alb. Th. in Dietsche Warande en Belfort, II, 382. Die vrome en aandachtig klinkende eenvoudige gezangen, W. P. H. Jansen in St Greg.- Bl., 37, II, 202. In den quart-vorm beheerscht ditzelfde Christe-thema het aandachtige Benedictus enz., Ed. Krips in St Greg.-Bl., 38, 11, 184. Intusschen gewon het daglicht aan macht en gingen de lampen uit en de koorheeren, wier habijten, ontblood (sic) aan den dag, wittig kleurden tegen de banken, beurden hun zangen altijd nog op, … het lijf aandachtig zich gevend aan de vereering, aan de aanbidding, wanneer de heilige woorden over hen kwamen, Adriaan van Oordt, Warhold, II, 53.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal