Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

ziften - (zeven)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

ziften ww. ‘zeven’
Mnl. sichten, siften ‘zeven, filtreren’ in maecter af wel cleine pulver sichtende dore .1. linen cleet ‘maak er heel fijn poeder van, door het door een linnen kleed te zeven’ [1351; MNW-P], die viant hevet di begheert te zichtene als weyte ‘de duivel heeft u willen zeven als tarwe’ [1399; MNW-P], calc te sijften om mede te plaesteren ‘kalk te zeven om mee te pleisteren’ [1461; MNW], te siftene als terwe ‘te zeven als tarwe’ [15e eeuw; MNW].
De standaardtalige vorm ziften is onverwacht, aangezien in het Nederlands de klankcombinatie -ft- in het algemeen in -cht- is overgegaan, zie → achter. Wrsch. is de keuze van de -f- beïnvloed door de klankovereenkomst met zeef en zeven.
Mnd. sichten (vanwaar nhd. sichten en nzw. sikta); oe. siftan (ne. sift); < pgm. *siftijan-.
Afleiding van de wortel *sif- (met grammatische wisseling *sib-) van → zeef.
Het woord is verouderd en komt alleen nog voor in de samenstelling muggenziften ‘op kleinigheden vitten, haarkloven’. Deze berust op een citaat uit het Nieuwe Testament (Mattheüs 23:24): Blinde leiders zijn jullie, die uit hun drank de muggen ziften, maar een kameel wegslikken. In de Leuvense Bijbel luidt deze passage: Blende leytsluyden, wt siftende een mugghe, ende eenen kemel doerswelgende [1548].

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

ziften* [zeven] {siften 1461} nevenvorm van zichten met de -cht-/-ft-wisseling, zoals in gracht - graft.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

ziften ww., dial. ook zichten, mnl. siften, sichten, mnd. sichten (> nhd. sichten), oe. siftan (ne. sift); daarvan afgeleid Kiliaen sifte, sichte (nnl. dial. zeft) ‘zeef’. — Een dentaal-afl. van zeef en zeven. — De normale vorm is zichten, die met f staat onder invloed van het woord zeef.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

ziften ww., dial. ook (vla. Maaslr.) zichten, mnl. siften, sichten. = mnd. sichten (nhd. sichten), ags. siftan (eng. to sift) “ziften”. Bij zeef. Deverbatief zijn Kil. sifte “zeef”, sichte (“Sax. Sicamb.”), ndl. dial. zēft “id.”, dit laatste met ē naar zeef, zeven I. Onder invloed hiervan is ook de vorm ziften met ft in gebruik in streken, waar cht klankwettig zou zijn.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

ziften o.w., Mnl. siften, sichten + Ndd. sichten (waaruit Hgd. id.), Ags. (Eng. to sift): denom. van zeef.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns

sif II: ww., skei (soos by sif I verduidelik); Ndl. ziften (Mnl. siften/sichten, dial. Ndl. sichten/zichten, by vRieb siften), Hd. sichten, Eng. sift – in Ndl. ook nog ww. zeven na d. vb. v. Ndl. s.nw. zeef.

Thematische woordenboeken

T. Pluim (1911), Keur van Nederlandsche woordafleidingen, Purmerend

Ziften, voor zichten („daer leende si een seef om tarwe mede te sichten”), intens. van zijgen, z. d. w.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

ziften ‘zeven’ -> Noors sifte ‘zeven’; Papiaments sefta, zefta (ouder: ziftá) ‘zeven’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

ziften* zeven 1461 [MNW]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut