Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

zeearend - (grootste Europese arend)

Thematische woordenboeken

K.J. Eigenhuis (2004), Verklarend en etymologisch woordenboek van de Nederlandse vogelnamen, Amsterdam

See-earn Officiële friese naam voor de Zee-arend ↑ [Boersma 1972]. De Vries 1911: Earn, Goes-earn ↑ en Sé-earn. De Vries 1928 dezelfde namen in een andere volgorde. Visser 1993: See-earn, goesearn, guozze-earn. De namen met ‘gans-’ komen in het noord- en oostfries voor, níét die met ‘zee-’ [De Vries 1911/1928].

Zeearend Haliaeetus albicilla (Linnaeus: Falco) 1758. Dit is de grootste europese Arend, die enigszins aan zeekusten gebonden is (ook wel verblijf houdt aan zoetwatermeren en brede rivieren), en in de Lage Landen buiten het broedseizoen vrij zelden verschijnt (meestal jonge vogels). De naam Zee-Arend was al aan Houttuyn 1762 bekend, maar deze gebruikte hem voor de Visarend (“Visch- of Zee-Arend”, p.169). De onderhavige soort werd door hem “Arend met een witte Staart” genoemd (p.141). De omschrijving van Linnaeus’ 8e “Valk” slaat op de volwassen Zeearend. Houttuyn geeft niet de indruk dit kleed of zelfs maar deze soort te kennen. Schlegel 1828 (p.177) geeft voor de goede soort de naam zeearend. Schlegel 1852 geeft dezelfde naam in hoofdletters en schrijft verder: “Bezoekt, uit het oosten en noordoosten komende, ons rijk, vooral de kuststreken, in het najaar, en blijft niet zelden den geheelen winter over.”

H. Blok en H.J. ter Stege (2008), De Nederlandse vogelnamen en hun betekenis, 4e editie, Leidschendam

ZEEARENDHaliaëtus albicilla
Duits Seeadler
Engels White-tailed Eagle
Frans Pygargue à queue blanche
Fries See-earn
Betekenis wetenschappelijke naam: zeearend met witte staart. De onder meer in Scandinavië en de Baltische landen broedende Zeearend of Zeeadelaar houdt zich in zijn broedgebied bij voorkeur op in de buurt van afgelegen meren, rivieren en, waarop de naam zinspeelt, langs (rotsige) zeekusten. Zeearenden die soms in ons land (o.a. bij de Oostvaardersplassen) worden waargenomen zijn doorgaans jonge vogels. De oude vogels zijn honkvaster en meer aan hun territorium gebonden. Maar in 2006 werd bij ons het eerste broedgeval vastgesteld. Naast vissen worden zo nu en dan ook vogels en kleine zoogdieren prooi van de Zeearend. De gewestelijke namen Eenddoder, Ganzenarend (Eem, NB) en de respectievelijk Groningse en Friese varianten Gaansoarnd en Goes-earn getuigen hiervan. Wat de ganzen betreft ging het vermoedelijk om in de winter verzwakte exemplaren en het feit dat de Zeearend wel eens een bij de ganzenjacht vastgebonden lokgans sloeg. Overigens eet hij ook wel kadavers van dieren. De naam Visgier in dit verband is een duidelijke verwijzing naar uitgesproken aaseters als gieren. Met een vlucht van ca. 2,5 meter is de Zeearend de grootste arend van Europa. Door zijn brede vleugels lijkt hij een Vliegende Deur. De volwassen vogel is in het bezit van een geelkleurige snavel en een witte staart. Vandaar de streeknamen Geelkop (Haa) en Witstaart (Haa). De laatste naam komt met de Engelse en Franse overeen. De naam Witkoppige Arend waarmee de vogel zou zijn aangeduid lijkt niet erg toepasselijk. Vermoedelijk is verwarring ontstaan met de Visarend, een vogel met een nagenoeg witte kop. Een naam die behalve voor de Zeearend, ook geldt voor Buizerd en Kiekendieven is Cobi of Kobi(e) (ZVl). Er is verband met de oude Franse woorden cobir = verpletteren en cobe = coup = slag, stoot. De betekenis van de naam is dus ‘verpletteraar’. Ook de volksnaam Beenbreker kan in dit licht worden gezien. De naam houdt verband met de gewoonte van sommige arenden en gieren om hun prooi – of een deel ervan – vanaf grote hoogte op de rotsige bodem te laten vallen, zodat die in hanteerbare stukken breekt. Het is niet bekend of ook de Zeearend deze slimmigheid toepast.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut