Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

woeker - (onmatig hoge rente)

Etymologische (standaard)werken

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

woeker* [onwettige rente] {woeker(e), wo(u)ker [geld boven het geleende, ook: ongeoorloofde winst] 1285} middelnederduits woker, oudhoogduits wuohhar, oudfries woker, oudengels wocor [vrucht, rente], gotisch wōkrs [rente, woeker], vgl. de betekenis van woekeren [groter worden], verwant met wassen2; de ongunstige betekenis kreeg ‘woeker’ doordat de christelijke moraal vroeger, evenals de islam thans, het geven en ontvangen van (buitensporige) rente veroordeelde.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

woeker znw. m., mnl. woeker m. ‘woeker, interest’, mnd. wōker ‘rente, woeker’ ohd. wuohhar m. o. ‘vrucht, winst, rente, opbrengst’ (nhd. wucher m.), ofri. wōker ‘rente, woeker’, oe. wōcor v. ‘vrucht, levend wezen, nakomeling’, got. wōkrs m. ‘rente, woeker’ (on. okr o. is ontleend aan mnd. wōker, vgl. Falk MM 1916, 59). — Uit een idg. grondvorm *u̯ōg, ablautend naast *u̯eg, waarvoor zie: wassen 1.

De bet. is dus eigenlijk ‘aanwas van kapitaal’; de latere bet. van ‘woeker’ is te verklaren uit het kerkelijk verbod rente van geleend kapitaal te verlangen.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

woeker znw., mnl. woeker m. “woeker, interest”. = ohd. wuohhar m.o. “vrucht, winst, rente, opbrengst” (nhd. wucher m.), mnd. wôker m., ofri. wôker (m. o.?) “rente, woeker”, ags. wôcor v. “vrucht, levend wezen, nakomelingschap”, on. ôkr o., got. wokrs m. “rente, woeker”. Wsch. evenals on. âvǫxtr “id.” ospr. = “aanwas”: van idg. aweg- (zie wassen). De combinatie met waken, wekken (*wôkra- “het verwekte”) is echter ook mogelijk: vgl. gr. tókos “het gebaarde, vrucht, rente, woeker”: tíktō “ik breng voort”. NB. Mnl. wāken, ags. wacan, on-wœcnan vertoonen de bet. “geboren worden”.

C.B. van Haeringen (1936), Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Supplement, Den Haag

woeker. “On. ôkr”, beter: “on. ō̆kr.”

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

woeker m., Mnl. id. + Ohd. wuohhar (Mhd. wuocher, Nhd. wucher), Ags. wócor = vrucht, Ofri. wóker, On. ókr Zw. ocker, De. aager), Go. wokrs = winst: van denz. wortel (st. graad) als wekken en wassen.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

1woeker s.nw.
Onredelik hoë rente of wins wat verkry word deur misbruik te maak van ander se nood.
Uit Ndl. woeker (al Mnl.). Eerste optekening in Afr. in Patriotwoordeboek (1902).
D. Wucher (8ste eeu).

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns

woeker: s.nw. en ww., onbillike wins; (as ww.) voordeel trek uit; vinnig groei (bv. onkruid); Ndl. woeker (Mnl. woeker), Hd. wucher, Got. wokrs, “rente; wins”, hierby ww. Ndl. woekeren, Hd. wuchern, wat ook verb. hou m. wuchs, “groeikrag, wasdom”; herk. hoërop onseker.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

woeker ‘onmatig hoge rente’ -> Deens åger ‘onmatig hoge rente’ (uit Nederlands of Nederduits); Noors åger ‘onmatig hoge rente’ (uit Nederlands of Nederduits); Zweeds ocker ‘onmatig hoge rente’ (uit Nederlands of Nederduits).

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

woeker* onmatig hoge rente 1285 [CG Rijmb.]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut