Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

wissel - (wisselbrief, getekend stuk voor de overdracht van geld)

Etymologische (standaard)werken

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

wissel* [overgang, middel tot overdracht van geld] {oudnederlands wihsil 901-1000, middelnederlands wissel [ruiling, verwisseling, wisselbank, betaalkas]} oudsaksisch, oudhoogduits wehsal, oudnoors vīxl [kruisend]; buiten het germ. latijn vicis (2e nv. waarvan de 1e nv. ontbreekt) [wisseling]; verwant met wijken.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

wissel znw. m., mnl. wissel m. ‘ruil, wissel’, onfrank. wihsil ‘ruil’, os. ohd. wehsal m. o. ‘wisselen, ruil, het handelen’ (nhd. wechsel m.), on. vīxl o. ‘wisseling, ruil’ en de ia-stam ofri. wix(e)le. — Zie: week 1 en wijken en verder: wisselen.

Evenals in lat. vices ‘afwisseling, officium’ moet men uitgaan van een activiteit, die in de dinggemeenschap werd uitgeoefend, in dit geval het ‘ruilen of uitwisselen van goederen’. Ook hier kan men verder teruggaan op de ‘omheining van de dingplaats’ en dus aanknopen aan de wt. *u̯ei ‘binden, vlechten’, waarvoor zie: wisse. — De oe. woorden wrixl en wrixlan zijn voorbeelden van de inlassing van een emfatische r, waarvoor vgl. J. de Vries, Mélanges Mossé 1960, 467-485. — Daarentegen is wissel (vooral in het schots sedert 1482 bekend) aan het nl. ontleend, vgl. Bense 593.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

wissel znw., mnl. wissel m. “ruil, wissel”. = onfr. wihsil “commutatio”, ohd. os. wëhsal m. o. “het wisselen, ruilen, handelen” (nhd. wechsel m.), (ofri. wix(e)le o. “id.”, -ia-stam), on. in gjafa-vîxl o. “het wisselen van geschenken”, â vîxl “kruiselings”. Hierbij de ww. wisselen, mnl. wisselen, ohd. wihslen, wëhsalôn (nhd. wechseln), os. wëhslian, wëhslon, ofri. wixlia, on. vîxla “wisselen, ruilen”. Verwant met wijken (idg. *wig-slo-) of met lat. vicês (idg. *wiq-slo-); hierbij is ook ier. fiach “schuld” gebracht. Vgl. bij wijken en week I. Ags. wrixl o. “wisseling”, wrixlan “wisselen” zullen wel = wissel, wisselen zijn, met vervorming van den anlaut.

C.B. van Haeringen (1936), Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Supplement, Den Haag

wissel, wisselen znw. resp. ww. De aan het slot genoemde ags. woorden worden wel als wrîxl en wrîxl(i)an (met î) opgevat en dan bij ags. wrîgian (zie wriggelen) gebracht: minder waarschijnlijk. Voor w- naast wr- vgl. bij wekken Suppl.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

wissel ‘wisselbrief, getekend stuk voor de overdracht van geld’ -> Fries wiksel ‘wisselbrief, getekend stuk voor de overdracht van geld’; Engels wissel ‘betaling; (verouderd) beurs(gebouw)’;? Duits Wechsel ‘schuldbrief’; Indonesisch wésel, wisel ‘wisselbrief; postwissel’; Boeginees wêsselé, wîsselé ‘wisselbrief, getekend stuk voor de overdracht van geld’; Jakartaans-Maleis wèsel ‘wisselbrief, getekend stuk voor de overdracht van geld’; Javaans wèsel, wisel ‘postwissel’; Madoerees wesēl ‘per post gestuurd geld’; Minangkabaus wesel ‘wisselbrief’; Papiaments † wissel ‘wisselbrief, getekend stuk voor de overdracht van geld’.

wissel ‘met een hefboom beweegbare inrichting die het mogelijk maakt dat treinen van spoor wisselen’ -> Indonesisch wésel ‘met een hefboom beweegbare inrichting die het mogelijk maakt dat treinen van spoor wisselen’; Jakartaans-Maleis wèsel ‘amet een hefboom beweegbare inrichting die het mogelijk maakt dat treinen van spoor wisselen’; Javaans èsèl ‘met een hefboom beweegbare inrichting die het mogelijk maakt dat treinen van spoor wisselen’;? Madoerees sala wesēl ‘iets verkeerd hebben begrepen’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

wissel* wisselbrief, getekend stuk voor de overdracht van geld 1573 [WNT]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut