Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

wenken - (een teken geven)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

wenken ww. ‘een teken geven’
Mnl. wenken, winken ‘een teken geven’, in de vorm weinken [1240; Bern.], in den ghenen winkde Symon Petrus ‘Simon Petrus wenkte hem’ [1291-1300; VMNW], hi was hem wenkende ‘hij wenkte hem’ [1332; MNW-P], bij uitbreiding ‘knikken; wankelen, waggelen’ in in slape te winkene ‘te knikkebollen van de slaap’ [1374; MNW-R], Ende vter waerheit twint wincken ‘en van de waarheid niet in het minst afwijken’ [1374; MNW-R].
Bij de klankwettige vorm wenken horen: os. wenkian ‘ontrouw worden’; ohd. wenchen ‘wankelen, ontrouw worden, wijken, ontbreken’ (mhd. wenken ‘wenken’); < pgm. *wankijan-. Daarnaast stonden met ablautende stamklinker, en in betekenis niet duidelijk van elkaar en van *wankijan- te onderscheiden, de werkwoorden pgm. *winkan- (sterk), *winkijan- en *winkōn-, waaruit: onl. winken ‘wankelen, zwenken’; ohd. winchan, winchen, winken ‘knikken; wankelen’ (nhd. winken); nfri. winke ‘wenken’; oe. wincian ‘knikken, knipogen’ (ne. wink).
De oorspr. betekenis van de wortel pgm. *wink- (< ouder *wenk-), *wank- is waarschijnlijk ‘een zijwaartse beweging maken’. Ook wankel ‘onstandvastig’ is afgeleid van deze wortel.
Wrsch. verwant met Litouws véngti ‘iets niet graag doen’ (< ‘weifelen’ < ‘wankelen’?); < pie. *ueng-, *uong- (LIV 682).
In het Middelnederlands werden -e- en -i- voor nasaal vaak verwisseld, waardoor de werkwoorden wenken en winken niet goed van elkaar te onderscheiden waren. In het Nieuwnederlands raakte de vorm winken verouderd.
wenk zn. ‘teken’. Mnl. wenc, winc ‘teken, wankeling, zijwaartse beweging’, in jn enen winke ‘in een oogwenk’ [1291-1300; VMNW]. Afleiding van wenken. Net als bij het werkwoord lopen aanvankelijk de vormen met een -e- en een -i- door elkaar, maar wink is thans alleen nog gewestelijk.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

wenken* [een teken geven] {wenken, winken [waggelen, wijken, toewenken] 1201-1250} oudsaksisch wenkian [ontrouw worden], oudhoogduits wenchen [waggelen, wijken, ontrouw worden] (vgl. wankel).

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

wenken ww., mnl. wenken ‘wankelen’, os. wenkian ‘ontrouw worden’, ohd. wenchen ‘wankelen, wijken, ontbreken, ontrouw worden’ < germ. *wankjan naast *wankōn en *winkan, waarvoor zie verder: wankelen.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Aarts (2017), Etymologisch Dictionairke vaan ’t Mestreechs, Maastricht

winke (ww.) wenken; Vreugmiddelnederlands wenken <1181>.

Thematische woordenboeken

T. Pluim (1911), Keur van Nederlandsche woordafleidingen, Purmerend

Wenken, van den Germ. wt. wink: een heen en weer gaande of zijwaartsche beweging maken, vermoedelijk van den Idg. wt. wik = wijken, zie Week; de n is dan ingevoegd, evenals blinken van blijken. Een heen en weer gaande beweging met de hand is dus wenken en als gebarentaal: iemand ontbieden, of iemand groeten.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

wenken, † winken ‘een teken geven’ -> Deens vinke ‘een teken geven’ (uit Nederlands of Nederduits); Noors vinke ‘wenken; zwaaien, wuiven’ (uit Nederlands of Nederduits); Zweeds vinka ‘gebaren, zwaaien, wuiven’ (uit Nederlands of Nederduits); Negerhollands wink ‘gebaren, zwaaien, wuiven’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

wenken* een teken geven 1181 [Rey]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut