Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

wenk - (teken)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

wenken ww. ‘een teken geven’
Mnl. wenken, winken ‘een teken geven’, in de vorm weinken [1240; Bern.], in den ghenen winkde Symon Petrus ‘Simon Petrus wenkte hem’ [1291-1300; VMNW], hi was hem wenkende ‘hij wenkte hem’ [1332; MNW-P], bij uitbreiding ‘knikken; wankelen, waggelen’ in in slape te winkene ‘te knikkebollen van de slaap’ [1374; MNW-R], Ende vter waerheit twint wincken ‘en van de waarheid niet in het minst afwijken’ [1374; MNW-R].
Bij de klankwettige vorm wenken horen: os. wenkian ‘ontrouw worden’; ohd. wenchen ‘wankelen, ontrouw worden, wijken, ontbreken’ (mhd. wenken ‘wenken’); < pgm. *wankijan-. Daarnaast stonden met ablautende stamklinker, en in betekenis niet duidelijk van elkaar en van *wankijan- te onderscheiden, de werkwoorden pgm. *winkan- (sterk), *winkijan- en *winkōn-, waaruit: onl. winken ‘wankelen, zwenken’; ohd. winchan, winchen, winken ‘knikken; wankelen’ (nhd. winken); nfri. winke ‘wenken’; oe. wincian ‘knikken, knipogen’ (ne. wink).
De oorspr. betekenis van de wortel pgm. *wink- (< ouder *wenk-), *wank- is waarschijnlijk ‘een zijwaartse beweging maken’. Ook wankel ‘onstandvastig’ is afgeleid van deze wortel.
Wrsch. verwant met Litouws véngti ‘iets niet graag doen’ (< ‘weifelen’ < ‘wankelen’?); < pie. *ueng-, *uong- (LIV 682).
In het Middelnederlands werden -e- en -i- voor nasaal vaak verwisseld, waardoor de werkwoorden wenken en winken niet goed van elkaar te onderscheiden waren. In het Nieuwnederlands raakte de vorm winken verouderd.
wenk zn. ‘teken’. Mnl. wenc, winc ‘teken, wankeling, zijwaartse beweging’, in jn enen winke ‘in een oogwenk’ [1291-1300; VMNW]. Afleiding van wenken. Net als bij het werkwoord lopen aanvankelijk de vormen met een -e- en een -i- door elkaar, maar wink is thans alleen nog gewestelijk.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

wenk znw., wellicht reeds mnl., maar hier moeilijk van een ablautend synoniem winc te onderscheiden. Van wenken ww., mnl. wenken = ohd. wenchen “wankelen, wijken, ontbreken, ontrouw worden”, os. wenkian “ontrouw worden”. Verwant met wankel; voor de bet. vgl. aldaar mnl. winken enz.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

wenk m., verbaalabstr. van wenken, Mnl. winken + Ohd. winchan (Mhd. winken, Nhd. id.), Ags. wincian (Eng. to wink). (Zw. vinka, De. vinke uit Ndd.): staat tot wijken als blinken tot blijken.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

wenk s.nw.
1. Gebaar met die oog, kop of hand om iets aan iemand te kenne te gee. 2. Aanduiding van iets onbekends, dikw. as 'n bedekte waarskuwing.
Uit Ndl. wenk (1576 in bet. 1, 1801 in bet. 2). Eerste optekening in Afr. in Patriotwoordeboek (1902).
D. Wink, Eng. wink (1500 - 1520).

J. van Donselaar (1989), Woordenboek van het Surinaams-Nederlands, Muiderberg

wenk: een wenk geven (gaf, heeft gegeven), (i.h.b., indien een vrouw het onderwerp van de zin is:) aan een man te kennen geven dat sexuele belangstelling op prijs wordt gesteld. Kan elke vrouw je krijgen als ze je een wenk geeft? (Dobru 1968c: 29).

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns

wenk: s.nw., aanduiding, raad, waarskuwing; Ndl. wenk (Mnl. wenc/winc), hierby Afr. s.nw. en ww. wink, roepgebaar m. hand; so ’n gebaar maak; Ndl. wenken (Mnl. wenken/winken, o.a. “’n sywaartse beweging maak”, vgl. Eng. wink).

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut