Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

weer - ((in toponiemen) opgeworpen hoogte; perceel)

Thematische woordenboeken

G. van Berkel & K. Samplonius (2018), Nederlandse plaatsnamen verklaard

weer 'werf, opgeworpen hoogte voor bewoning'
De meeste namen met de toponymische grondwoorden weer 'werf, opgeworpen hoogte voor bewoning' (met name in Groningen) en nfri. wier 'kleinere, steilere terp, bewoonde hoogte' (in Friesland) zijn betrekkelijk jong. Men vindt ze (althans in deze vorm) dan ook bijna niet in de oude kloosterregisters van Werden en Fulda. In Friesland komt weer in de variant wier vooral voor in de randgebieden van het oude kwelderland. Voor weer, wier bestaan verschillende herkomstmogelijkheden1. Het is etymologisch te scheiden van ofri. *wîr, waarvoor zie *wier. Doorgaans gaat weer, wier terug op ofri. werve 'opgeworpen hoogte voor bewoning' (in Oost-Friesland noemt men terpen nog werf of warf) dat zich ontwikkelde tot weer, later wier (vanaf eind 14e eeuw). Wegval van v in deze positie onder rekking van de vocaal is een Fries verschijnsel, vergelijk dele naaste delve, hala naast halva en zie de voorbeelden bij → Menneweer, → Tjamsweer en → Wier. Weer uit werve is bovendien samengevallen met ofri. were 'perceel, grondbezit'. Het onderscheid is bij gebrek aan oudere vormen soms moeilijk te maken. Hier hebben wij de geografische gesteldheid het zwaarst laten wegen. Indien de betreffende plaats op een terp ligt, dan wordt gekozen voor de betekenis 'opgeworpen hoogte voor bewoning', anders voor 'perceel, (grond)bezit'. In een enkel geval is weer identiek met waar 'visweer, dijk, waterkering', zoals bij → Warm en → Winneweer.
Lit. 1Naamkunde 7 (1975) 64v en Faltings 1986 43.

were 'perceel, grondbezit'
Onl. ofri. were 'perceel, grondbezit', nfri. war 'laaggelegen grasland'. In Noord-Holland omvatte were later de landerijen tussen twee afwateringssloten, waarvan de inwoners gezamenlijk opkwamen voor het onderhoud van het aangrenzende stuk dijk. Oudste attestaties in plaatsnamen: 1105-1119 vervalst kopie 13e eeuw Acgeres were, ligging onbekend (NH)1, 12e eeuw kopie ca. 1420 Brunwere, ligging onbekend, bij Schagen (NH)2, 1130-1161 kopie ca. 1420 Frankenwere, Kempenwere, ligging onbekend, beide bij Oegstgeest (ZH)3.
Lit. 1Künzel e.a. 1989 56, 2Idem 102, 3Idem 140, 204.

Hosted by Meertens Instituut