Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

waterral - (vogelsoort)

Thematische woordenboeken

K.J. Eigenhuis (2004), Verklarend en etymologisch woordenboek van de Nederlandse vogelnamen, Amsterdam

Waterral Rallus aquaticus Linnaeus 1758. Op moerassige plaatsen vrij verborgen levende, maar in de Lage Landen niet zeldzame Ralachtige. Water-Ral bij B&O 1822. Houttuyn 1763 noemt “Water-Rallen” (= de groep binnen de Rallen die zich van de “Land-Rallen” onderscheidt; zie ook sub Ral) en “Water-Rall of zwarte Rall” (= Rallus aquaticus). Ook in NV 1797 Water-Rall (met afbeelding van het Porseleinhoen).
De doorgaans natte biotoop past bij het eerste element van de N naam, ook bij de wetenschappelijke naam (Lat aquaticus ‘in of aan het water levend’; aqua ‘water’; Rallus aquaticus was de naam bij Aldrovandi 1603 [Lockwood 1993]), bij D Wasserralle, E Water Rail (Mouffet 1655) en zweeds Vattenrall (zweeds vatten (spreek uit: watten) ‘water’). Al deze namen komen overeen met F Râle d’eau (‘ral van het water’), waar de naam mede daarom zo ‘volledig’ moest zijn, omdat er in het F ook een Râle de genêts is (‘Kwartelkoning’, letterlijk ‘ral van de bremstruiken’, wat overigens minder correct de biotoop van de Kwartelkoning aanduidt, maar wel dat de Kwartelkoning in drogere biotopen huist). De ‘tegenstelling’ wordt ook fraai aangegeven met de E namen Water Rail versus Land Rail ‘Kwartelkoning’, D Wasserralle versus Wiesenralle, limburgs Waterscher versus Bamptscher (‘beemdschraper’) en vlaams Rietscharre versus Breemscharre [Wilms 970519].
In de wetenschappelijke naam is Rallus een latinisering van F Râle, voor de etymologie waarvan naar Ral ↑ verwezen wordt. De invloed van F Râle heeft niet gereikt tot fries Wetterhintsje ↑, deens Vandrikse, noors Vannrikse en ijslands Keldusvín (letterlijk: ‘bron- of beekzwijn’, vanwege het ‘Speenvarken-geluid’).
Houttuyn heeft de naam zwarte Rall (een volwassen Waterral is niet zwart; een Waterhoen zou je zo kunnen noemen, of anders wel een Meerkoet) mogelijk van Reyger 1760 (D Schwarze Ralle), en dit is een voortzetting van D schwartze Caspar en/of Graue Rall (“rallus cinereus”) bij Klein 1750; dit op zijn beurt is een voortzetting van D Schwartz Wasser Hünle ‘Waterral’ bij Schwenckfeld 1603 (deze auteur heeft ook een Aesch-Hünlin (letterlijk ‘askleurig hoentje’), maar deze vogel is niet precies te determineren).
In de F literatuur komt een “râle noir” voor [Le Robert 1993 sub Râle], welke ook de Waterral zou moeten zijn.

H. Blok en H.J. ter Stege (2008), De Nederlandse vogelnamen en hun betekenis, 4e editie, Leidschendam

WATERRALRallus aquaticus
Duits Wasserralle
Engels Water Rail
Frans Râle d’eau
Fries Wetterhintsje
Betekenis wetenschappelijke naam: sputteraar die aan het water leeft. ‘Ral’ is een klanknabootsende naam. De Franse herkomst ‘râle’ is herkenbaar in de Belgische namen Raalde en Ralje en bij ons in Ralle (Ach). Bij deze vogel zijn het sputterende, snerpende, knorrende en gillende geluiden die de aandacht trekken en die in uiteenlopende namen zijn uitgedrukt, zoals Schriek = ‘schreeuwer’, Waterschriek, Waterscher (Lb) = ‘schraper’, Moerasvarken (Kem), Fluitje (Gr, ZH) en Kouert (Gr) = ‘koet’, afgeleid van koeteren, onduidelijk praten. Kriekel-eendje (Lij) kan zowel op z’n kleine formaat – vergelijk krielkip – als op z’n geluid doelen. Ook de Meerkoet wordt in die streek plaatselijk zo genoemd. Andere namen – naast de reeds vermelde – die op z’n biotoop en uiterlijk betrekking hebben, zijn Waterkipje (ZH), Wotterpiek (Gr), Riethoentje, Klein Waterkieken (Vla) en Kleine Waterral. ‘Kleine’ is waarschijnlijk toegevoegd om hem in verhouding te plaatsen met het wat grotere Waterhoentje. Z’n glanzende fluweelachtige borst en buik hebben geleid tot de namen Fluweelhoentje (Gr) en Zijdehoentje (Gr). De naam Petrusvogel (Lb) dankt de Waterral aan z’n manier waarop hij over de bladeren van lelie en plomp loopt, zoals Petrus over de golven liep. Overigens heeft het Stormvogeltje een bijna identieke naam.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut