Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

waden - (door ondiep water lopen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

waden ww. ‘door ondiep water lopen’
Mnl. waden ‘gaan; door het water gaan’ in So quam dat volt (lees volc) gewaden vt Alse een tempeest met groter vart ‘toen kwam het volk met grote snelheid naar buiten stormen’ [1265-70; VMNW], Ende quam ghewaden ... Te gate in dar die fluuie diep. Dor die ghene mure liep ‘en kwam aanwaden door het gat in die muur waardoor de diepe rivier liep’ [1285; VMNW], ook ‘stromen (van een vloeistof)’ in bloet. Dat vte ihesus siden woet ‘bloed, dat uit Jezus' zijde stroomde’ [1285; VMNW].
Mnd. waden; ohd. watan (nhd. waten); ofri. *wada (alleen pret. wōd) (nfri. wâdzje); oe. wadan (ne. wade); on. waða (nzw. vada); alle ‘voortschrijden, waden’, < pgm. *wadan-.
Verwant met: Latijn vadum ‘doorwaadbare plaats’ (zie het verwante zn.wad), vādere ‘(door)gaan, voortschrijden, oprukken’ (zoals nog in de presensvormen met va- ‘gaan’ in de moderne Romaanse talen, en zie bijv.invasie); Welsh go-di-wawd ‘liep voorbij’; Albanees va ‘doorwaadbare plaats’ (mogelijk een Latijns leenwoord); < pie. *ueh2dh- (Latijn ww., Keltisch), *uh2dh- (Latijn zn., Germaans, Albanees) ‘doorheenlopen’ (LIV 664).
Het van oorsprong sterke werkwoord waden (mnl. woet, woeden, ghewaden) is in het Laatmiddelnederlands overgegaan tot de zwakke vervoeging.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

waden* [door ondiep water gaan] {1265-1270 in de betekenis ‘gaan, waden’} middelnederduits waden, oudhoogduits watan, oudfries wada, oudengels wadan, oudnoors vaða; buiten het germ. latijn vadere [gaan], armeens gam [ik kom] (vgl. wad).

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

waden ww., mnl. wāden ‘waden, door iets heen dringen, gaan’, mnd. wāden, ohd. watan (nhd. waten), ofri. wada, oe. wadan (ne. wade), on. vaða. — lat. vadere ‘gaan’, vādare ‘waden’, arm. gam ‘ik kom’ van idg. wt. *u̯adh ‘gaan, schrijden’ (IEW 1109). — Zie ook: wad.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

waden ww., mnl. wāden “waden, door iets heen dringen, gaanˮ. = ohd. watan (nhd. waten), mnd. wāden, ofri. wada, ags. wadan (eng. to wade), on vaða met dgl. bett. Een sterk ww. Verwant met lat. vâdo “ik ga, schrijdˮ, vadum “waadbare plaatsˮ (= wad), vado (infin. -âre) “ik waad, doorwaadˮ. Van een kortere basis wâ- arm. gam “ik komˮ. Uit ʼt Germ. it. guado, fr. gué “waadbare plaatsˮ, it. guadare “wadenˮ.

C.B. van Haeringen (1936), Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Supplement, Den Haag

waden. Verwant is verder alb. (*vadhâ-) ‘waadbare plaats, soort vaartuig’ (niet uit het Lat.: Jokl IF. 49, 292) en alb. vuej ‘ik ga, lijd’ (idg. â). De vroegere pogingen om ook oi. gâdhá-’vadum’ te combineren zijn hernieuwd door F.A.Wood Post-consonantal w 108, die uitgaat van idg. ghw-.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

waden ono.w., Mnl. id. + Ohd. watan (Mhd. waten, Nhd. id.), Ags. wadan (Eng. to wade), Ofri. wada, On. vada (Zw. vada, De. vade) + Lat. vadere = gaan, vadum = wadde, Arm. gam = komen. Uit het Germ. komt Fr. gué.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns

waad: deur ondiep water loop; Ndl. waden (Mnl. wāden), Hd. waten, Eng. wade, hou verb. m. Lat. vadāre, “voortgaan”, vadum, “drif” (uit Germ. kom It. guadare, Fr. guéer, “waad”).

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

waden* door ondiep water gaan 1265-1270 [CG Lut.K]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut