wad zn. ‘doorwaadbare plaats, buitendijkse zandplaat’
Onl. wada ‘doorwaadbare plaats’ in toponiemen, o.a.: Uadam (gelatiniseerd) ‘Wadenoijen (Gelderland)’ [107, kopie 11^e eeuw; Künzel], UUadahe ‘id.’ [850, kopie 1091-1100; Künzel], UUatuurð ‘Wadwerd (Groningen)’, letterlijk ‘wadwoerd’ [10^e-11^e eeuw; Künzel], Raueneswade ‘Ravenswaaij (Gelderland)’ [1139, kopie 1391-1400; Künzel]; mnl. wat ‘doorwaadbare plaats, het diepste gedeelte daarvan’ in wye ghecomen si int wat, hy pijnt hem voort, al wort hi nat ‘wie (bij het oversteken van een water) bij het diepste gedeelte komt, ploetert voort, ook al wordt hij nat’ [ca. 1480; MNW]; vnnl. wat ook ‘buitendijks gebied voor de kust van Friesland en Groningen’ in die ghene, ... die van t Wadt mochten comen ‘degenen die van het Wad (nl. de Waddenzee) zouden komen’ [1559; iWNT], oover de Watten ‘over de Wadden(zee)’ [1599; iWNT], Vytgaende over Zee ende de Wadden ‘uitgevoerd over de (Noord)zee en de Waddenzee’ [1609; iWNT zwijn I], ‘zandplaat’ in D' Oostewint drijft er drie ... naer het strant (‘de kust’) toe, ... slooptze op de wadden [1646; iWNT bewellen].
Mnd. wat; ohd. wat (nhd. Watt); nfri. waad, wâd; oe. wæd ‘water, zee’; on. vað (nde./nzw. vad; nde. vade ‘wad’); alle (behalve oe.) ‘doorwaadbare plaats’, < pgm. *wada-.
Het Oudnederlandse woord is door het Frans ontleend als gué ‘doorwaadbare plaats’ (Oudpicardisch en Oudnormandisch vé), met de klankwettige overname van Germaans *w- als Oudfrans gw-, later g- in leenwoorden.
Verwant met Latijn vadum ‘doorwaadbare plaats’, dat als erfwoord voortleeft in sommige Romaanse talen, bijv. Spaans vado, Portugees vau, Roemeens vad. Zie verder het verwante, oorspronkelijk sterke werkwoord → waden.
De oorspr. betekenis van dit woord is ‘doorwaadbare plaats’, bijv. in een ondiepe rivier. Het toponiem Wadwerd [10^e-11^e eeuw] aan de voormalige Groningse kust refereert aan het ondiepe, bij laagtij grotendeels droogvallende zeegebied voor de kust van Noord-Nederland. In die betekenis wordt het woord ook als collectivum gebruikt en was de meervoudsvorm (oorspr. waden zoals bad - baden) dus ongebruikelijk. In het Vroegnieuwnederlands breidde de betekenis zich uit naar ‘droogvallende buitendijkse grond, zandplaat’ en werd het woord ook als telbaar begrip gebruikt. Er ontstond een nieuwe meervoudsvorm wadden, terwijl ook watten (met gegeneraliseerde auslaut uit het enkelvoud) enige tijd in gebruik is geweest (16^e-17^e eeuw).
De naam Waddenzee is relatief jong (in de zonneschijn op de Waddenzee (bij Sylt) [1895; Leeuwarder Courant]) en is een leenvertaling van Duits Wattenmeer [1865; Hansen 1865].
Lit.: C.P. Hansen (1865), Das schleswig'sche Wattenmeer und die friesischen Inseln, Glogau

wad* doorwaadbare plaats 0107 [Claes]

wad* [doorwaadbare plaats] {in de plaatsnaam Vadam, genoemd bij Tacitus, nu Wadenooien (Gld.) <ca. 107>, wat, wad 1480} middelnederduits, oudhoogduits wat, oudengels wæd [water, zee], oudnoors vað; buiten het germ. latijn vadum [doorwaadbare plaats] (vgl. waden).

wad znw. o., mnl. wat o. ‘waadbare plaats, diepte’, mnd. wat o. ‘waadbare plaats, wad’, ohd. wat o. ‘waadbare plaats’, oe. wæd ‘water, zee’, on. vað o. ‘waadbare plaats’, beantwoordt geheel aan lat. vadum. — Zie verder: waden.

Uit frank. *wað is ontleend fra. gué, evenals ital. guado waarsch. uit het langob.

wad znw. o., mnl. wat o. “waadbare plaats, diepteˮ. De oorspr. flexie was met één d. = ohd. wat o. “waadbare plaatsˮ, mnd. wat o. “id., wadˮ, ags. wæd o. “water, zeeˮ, on. vað o. “waadbare plaatsˮ = lat. vadum “id.ˮ. Vgl. nog ofri. un-wad, un-wedde “niet doorwaadbaarˮ. Zie verder waden.

wad o., Mnl. wat + Ndd. wad, Ohd. wat: verbaalabst. van waden.

Wad, van waden, en dit van den Germ. wt. wad = gaan, vooral door ’t water.

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.