Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

vorsen - (onderzoek verrichten)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

vorsen ww. ‘onderzoek verrichten’
Vnnl. navorschen ‘onderzoeken’ in Soo sal 't navorschen oock geen' eerlijck' man beschaemen ‘zo zal het onderzoek een eerlijk man ook niet in verlegenheid brengen’ [1625; iWNT beschamen], om naer te vorschen, hoe veel van de haren noch in 't leven waren [1646; iWNT navorschen], dan ook vorschen na(er) ‘op zoek gaan naar, onderzoek naar iets verrichten’ in Sy plachten mede na dien Troost wel met sonderlinghn vlijt te vorsschen ‘zij plachten ook met buitengewone ijver naar die troost op zoek te gaan’ [1648; iWNT].
Gezien de late overlevering is het woord wrsch. niet verwant met, maar ontleend aan Middelhoogduits vorschen ‘onderzoeken, navragen’ (Nieuwhoogduits forschen).
Nhd. forschen < ohd. forskōn < pgm. *furskōn- is verwant met: Latijn poscere ‘vragen, verzoeken’; Sanskrit prccháti ‘hij vraagt’; Avestisch pərəsā ‘ik vraag’; Oudiers -airc ‘hij vraagt, verzoekt’; Armeens eharcc ‘hij vroeg’; < pie. *prsḱé- < *prḱ-sḱé-, presensstam bij de wortel *preḱ- ‘vragen’ (LIV 490), zie → vragen.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

vorsen [onderzoeken] {vorschen 1416} < middelhoogduits vorschen, oudhoogduits forskōn [vragen naar], van forska [vraag].

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

vorsen ww. eerst na Kiliaen, evenals mnd. vorschen ‘vragen, vorsen’ uit het hd. overgenomen, vgl. mhd. vorschen, nhd. forschen < ohd. forscōn, gevormd van het znw. forska v. ‘vraag’. — Dit woord beantwoordt aan oi. pṛcchā ‘vraag’, waarnaast pṛccháti ‘vragen’, lat. poscere (< *porscere) ‘eisen’, toch. prakāsmār ‘vragen’ van idg. *pṛḱ-sko, afl. van de wt. *perḱ, waarvoor zie: vragen.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

vorschen ww. Nog niet bij Kil. Evenals mnd. vorschen “vragen, vorschen” uit mhd. vorschen (nhd. forschen) < ohd. forscôn “id.”. Van ohd. forsca v. “vraag, het uitvorschen” = oi. pṛcchâ- “id.”, idg. *perḱ-sḱa- (*pṛḱ-sḱa-). Sluit zich aan bij den thematischen praesensstam van de bij vraag behandelde basis, idg. *perk-ske/o- (*pṛk-ske/o-), waarvan lat. posco “ik eisch”, oi. pṛccháti “hij vraagt”; hierbij ook arm. harc̣ “vraag” (i-stam), harc̣anem “ik vraag”.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

vorschen o.w., Mnl. vorschen + Ohd. forskôn (Mhd. vorsken, Nhd. forschen): uit *vorchschen, met -sk-suffix desideratief van vergen + Skr. pṛcchati = hij vraagt, Zd. peresāmi, Arm. harç, Lat. poscere (uit *porcscere).

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

4vors ww.
Ondersoek doen.
Uit Ndl. vorsen (1803).
D. forschen (8ste eeu).

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns

vors II: ww., ondersoek, vra; Ndl. vors(ch)en (nog nie by Kil nie), wsk. uit Mhd. vorschen (Hd. forschen) en verb. m. Lat. poscere, “eis”.

Thematische woordenboeken

N. van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

vorsen (Duits forschen)

T. Pluim (1911), Keur van Nederlandsche woordafleidingen, Purmerend

Vorschen, afl. van den Germ. wt. fork, verwant met vragen, vergen.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

vorsen onderzoeken 1416 [MNW] <Duits

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal