Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

vierkant - (rechthoekige vierhoek met gelijke zijden)

Etymologische (standaard)werken

P.H. Schröder (1980), Van Aalmoes tot Zwijntjesjager, Baarn

vierkant

Een vierkant is een meetkundige figuur met gelijke zijden en rechte hoeken. Het bijvoeglijk naamwoord vierkant wordt in de eerste plaats gebruikt voor voorwerpen met gelijke zijden en rechte hoeken, maar vervolgens ook om het begrip zwaar, fors, massief uit te drukken. Men bezigt het woord vierkant in figuurlijke zin ook voor: hoekig, ruw, zonder omwegen, onomwonden, pardoes enz. Zo zegt men: iemand vierkant de deur uitgooien, iemand vierkant de waarheid zeggen, iemand vierkant tegen de grond slaan, het ergens vierkant mee oneens zijn, vierkant voor zijn mening uitkomen enz. Het woord wordt over het algemeen in gunstige zin gebruikt.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

vierkant reeds sedert het mnl. bekend als znw. en bnw., samenstelling van vier + kant.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

vierkant. Mnl. reeds als znw. en bnw., in de laatste functie ook vierkantich.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

J. van Donselaar (1989), Woordenboek van het Surinaams-Nederlands, Muiderberg

vier’kant (de, -en), vier’kantje (het, -s), (i.h.b.:) vierkantje van 5 x 5 cm als basiseenheid bij het berekenen van de omvang en de prijs van een advertentie in een krant. Hoeveel moet hij betalen? - Eeh, even hoor... een advertentie van acht vierkant dat is acht maal acht-vijftig is... achtenzestig gulden (Rappa 1981: 134).

Thematische woordenboeken

P.G.J. van Sterkenburg (2001), Vloeken. Een cultuurbepaalde reactie op woede, irritatie en frustratie, 2e druk, Den Haag

vierkant. Dit woord wordt gebruikt in de elliptische verwensing je kunt voor mijn part driehoekig en vierkant! Het WNT neemt aan dat schijten het verzwegen woord is. Mullebrouck (1984) geeft voor Vlaanderen ik schijt u vierkant uit! Deze verwensing duidt op minachting, haat, weerzin enz. → schijten, uitschijten.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

vierkant ‘rechthoekige vierhoek met gelijke zijden’ -> Deens firkant ‘vierkantvormige maat in de scheepsbouw’; Ambons-Maleis virkan ‘rechthoekige vierhoek met gelijke zijden’; Creools-Portugees (Batavia) vierkant ‘rechthoekige vierhoek met gelijke zijden’; Papiaments firkant (vierkant) ‘rechthoekige vierhoek met gelijke zijden’; Sranantongo fokanti ‘rechthoekige vierhoek met gelijke zijden’.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut