Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

veziken - (fluisteren)

Etymologische (standaard)werken

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

veziken* [fluisteren] {veseken, vesi(c)ken 1301-1400} met -iken als in grinniken gevormd van middelnederlands vesen [fluisterend zeggen], klanknabootsend gevormd.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

veziken ww., mnl. vēsiken, vēselen ‘fluisteren’, iteratief bij mnl. vēsen ‘fluisteren’. Gaat men uit van een bet. ‘blazen’, dan kan men verbinden met westf. fīsen ‘fluiten’ en on. fīsa ‘veesten’ en dus behorend tot de groep van veest (Persson Beitr. 154, 600).

C.B. van Haeringen (1936), Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Supplement, Den Haag

† veziken ww., mnl. vēsiken, vēselen ‘fluisteren’, frequentatiefvorming bij mnl. vēsen ‘fluisteren’, dat kan ablauten met het bij veest genoemde ww. on. fîsa ‘veesten’ en westf. fîsen ‘fluiten’. Men zal dan moeten uitgaan van een bet. ‘blazen’: vgl. Persson Beitr. 1542; 600. De vorm met ƒ- kon opkomen doordat het woord onomatopoëtisch werd gevoeld; hierop wijst ook een formatie als zeeuws vizzələ ‘fluisteren’.

† veziken ww., mnl. vēsiken, vēselen ‘fluisteren’, frequentatiefvorming bij mnl. vēsen ‘fluisteren’, dat kan ablauten met het bij veest genoemde ww. on. fîsa ‘veesten’ en westf. fîsen ‘fluiten’. Men zal dan moeten uitgaan van een bet. ‘blazen’: vgl. Persson Beitr. 1542; 600. De vorm met ƒ- kon opkomen doordat het woord onomatopoëtisch werd gevoeld; hierop wijst ook een formatie als zeeuws vizzələ ‘fluisteren’.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

feziken ono.w., frequent. van een werkw. *fezen + Ndd. fisen = pruttelen, van welks wortel ook veest (z. vezelen 2).

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

N. van der Sijs (bezorger) (2003), Uit Oost en West. Verklaring van 1000 woorden uit Nederlands-Indië van P.J. Veth (1889), met aanvullingen van H. Kern en F.P.H. Prick van Wely (1910), Amsterdam. Gebaseerd op: Uit Oost en West. Verklaring van eenige uitheemsche woorden van P.J. Veth uit 1889, recensie van het werk van Veth door H. Kern in De Indische Gids van 1889, en ‘Etymologisch aanhangsel’ (p. 297-350) uit het Viertalig aanvullend Hulpwoordenboek voor Groot-Nederland van Prick van Wely uit 1910

fezikken [fluisteren]. Fezikken schrijf ik met Weiland, en niet feziken, zoals De Vries en Te Winkel en ook Van Dale hebben, omdat het woord mij gevormd schijnt naar de analogie van amokken, batikken, tandakken en dergelijke.

Ik houd namelijk fezikken voor een gewijzigde uitspraak van bisikken, dat men in Indië zal gevormd hebben van het Maleise bisik, in ’t Javaans ook wisik, een zeer gewoon woord dat ‘fluisteren’, ‘stilletjes of heimelijk praten’ betekent, en waarvan ook vooral de geredupliceerde vorm bisik-bisik in gebruik is. De betekenis van fezikken is geheel dezelfde. Ik kan Van Dale niet toegeven dat dit woord verouderd is, want ik heb het vooral te Dordrecht dikwijls horen gebruiken, ook in het afgeleide gefezik. Ik kan er echter vrede mee hebben als dat ‘verouderd’ alleen slaat op de schrijftaal. Trouwens, daarin is fezikken zeker, evenals andere dergelijke woorden uit de volkstaal, altijd zeer zeldzaam geweest. Weiland haalt echter een voorbeeld aan van Westerbaen: ‘ick sat [...] te fesikken van u.’

Dr. Franck heeft in zijn Etymologisch woordenboek een afleiding uit het Germaans beproefd, namelijk als verbaal afleidsel met iteratief-diminutieve betekenis van het oude fezen of vezen (met vergelijking, wat de vorm betreft, van hinniken en ginniken of grinniken). Dat zijn afleiding mogelijk is, geef ik toe; daar echter het woord fezikken in het Oudnederlands niet voorkomt, waag ik het ook de mijne, die stellig eenvoudiger is, daarnaast te stellen. Misschien ben ik geneigd de invloed van het Maleis op het Nederlands te overdrijven, maar dit is een natuurlijk gevolg daarvan, dat die gewoonlijk vrijwel geheel wordt voorbijgezien. [V]


Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut