Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

verpieteren - (bederven; verkommeren)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

verpieteren ww. ‘bederven; verkommeren’
Vnnl. alleen in de vorm verpieterd, verpeterd ‘bedorven, vergaan, waardeloos geworden’ in coort met wat verpyteerde nastelingen ‘knoop met enigszins vergane (verharde) uiteinden’ [1583; WNT verpieterd], (over medicijnen) veroudert, verpetert oft andersints verdorven [1593; WNT verpieterd], sla, die soo verrot en verpetert is [1683; WNT verpieterd]; nnl. verpieteren ‘vergaan, achteruitgaan, verkommeren’ in de meeste verpieterde Heertjens ‘de slapste heertjes’ [1793; WNT verpieterd], (over stoffen die in de uitverkoop gaan) want de overschot verpietert en verliest zijne weerde [1873; WNT], Zoo jong nog, en dan al zoo gruweloos aan 't verpieteren! [1874; WNT].
Gevormd uit het voorvoegsel → ver- (sub e) en het in Hollandse en Vlaamse dialecten voorkomende zn. pieter ‘bedorven, waardeloos geworden waar’ [1873; WNT pieter I], ontleend aan Noordfrans piètre ‘lor, vod’, zelfstandig gebruik van het Franse bn. piètre ‘armzalig, pover’ [1576; TLF], ouder peestre (bn. en zn.) ‘armzalig, pover (persoon)’ [ca. 1223; TLF], paestre ‘slecht’ [ca. 1195; TLF] < Latijn pedester ‘te voet gaand; laag bij de grond’. Latijn pedester is een afleiding van pedes ‘voetganger’, dat zelf is afgeleid van pēs (genitief pedis) ‘voet’, verwant met → voet.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

verpieteren [verkommeren] {1661 in de betekenis ‘vergaan, bederven’; als ‘verkommeren’ 1793, vgl. verpieterd [bedorven] 1583} vgl. vlaams pieter [bedorven waar] < frans piètre [armzalig, sjofel], oudfrans peestre < latijn pedester [te voet, laag-bij-de-gronds], afgeleid van pes (2e nv. pedis) [voet].

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

verpieteren bederven 1661 [WNT]

verpieteren verkommeren 1793 [WNT]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut