Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

verlangen - (begeren)

Etymologische (standaard)werken

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

verlangen* [begeren] {1265-1270 in de betekenis ‘langer maken, uitstellen, onpersoonlijk gebruikt: lang vallen, vervelen, verlangen naar iem. die men lang niet heeft gezien of iets dat men lang heeft begeerd’} dus van langliedje.

P.H. Schröder (1980), Van Aalmoes tot Zwijntjesjager, Baarn

verlangen

Zoals vervelen eigenlijk betekent: te veel worden, zo betekent verlangen oorspronkelijk: te lang vallen. In het Middelnederlands bestond een werkwoord langhen, dat alleen in de derde persoon werd gebruikt: mi langhet betekende: ik verlang. In een zijner liefdessonnetten schrijft Hooft woordspelend dat verlangen daaraan zijn naam ontleent ‘dat ic de tijt die ic vercorten wil, verlang’. Ditzelfde langen vindt men ook in erlangen, een deftig woord voor verkrijgen en in handlanger. Een handlanger is iemand die de hand lang maakt, haar uitstrekt om een ander hulp te bieden. Wij gebruiken het woord voor: helper en bezigen het soms in ongunstige zin voor: iemand die zich leent tot hulp bij een boos opzet.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

verlangen ww., mnl. verlanghen, mnd. vorlangen, mhd. verlangen, oorspr. een onpers. ww., te vergelijken met mnl. langhen, os. langon, ohd. langēn, oe. longian (ne. long), on. langa, een afl. van lang. — De oorspr. uitdr. mnl. mi langhet, ohd. mich (be)langēt bet. dus eig. ‘het wordt mij (te) lang’.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

verlangen ww. Een reeds mnl. mhd. mnd. samenst., oorspr. onpers., in bet. overeenstemmend met het simplex mnl. langhen (onpers., zelden persoonlijk), ohd. langên, os. langon, ags. longian (alle onpers.; eng. to long pers.), on. langa (onpers.) “verlangen”. De oorspr. bet. van mnl. mî langhet enz. was “het valt mij lang” en langhen is gevormd van lang. Zie nog bij belang en vgl. vervelen.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

verlangen o.w., Mnl. id., Os. langon: z. belang en gelang.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

verlang ww.
1. Voortdurend iets begeer. 2. Vurig wens of begeer. 3. Wil hê. 4. As eis stel.
Uit Ndl. verlangen (1546 in bet. 1 en 2, 1769 in bet. 3, 1806 in bet. 4), 'n afleiding met ver- van langen 'verlang'.
D. verlangen (14de eeu).

Thematische woordenboeken

T. Pluim (1911), Keur van Nederlandsche woordafleidingen, Purmerend

Verlangen, van den Idg. wt. lengh = voorwaarts komen of streven; stam van ons lang en lengte. Het woord w.d.z.: streven naar iets om ’t in bezit te krijgen.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

verlangen ‘begeren’ -> Deens forlange ‘eisen’ (uit Nederlands of Nederduits); Noors forlange ‘eisen, verzoeken’ (uit Nederlands of Nederduits); Petjoh verlangen ‘zin hebben’; Negerhollands verlang ‘begeren’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

verlangen* begeren 1265-1270 [CG Lut.K]

Idioomwoordenboeken

F.A. Stoett (1923-1925), Nederlandsche Spreekwoorden, Spreekwijzen, Uitdrukkingen en Gezegden, drie delen, 4e druk, Zutphen

832. Hangen en verlangen.

Dat wil zeggen sterk verlangen; beide werkwoorden drukken hetzelfde begrip uit. Het wkw. hangen komt in dezen zin thans niet meer voor. In de middeleeuwen kende men hanghen nae (naer) iet in den zin van naar iets verlangen (fr. pencher; hd. hang, neiging). Zie Mnl. Wdb. III, 80; Ndl. Wdb. V, 2083; Rutten, 252: zich verhangen naar iets, gretig zijn naar iets. Bij Smetius, 73: Die hangt, die verlangt. Ook in het Westph. ik hange en verlange (Woeste, 92 b), waar het, evenals bij ons, de naam is van een pandspel.

1389. Het liedje van verlangen zingen,

d.w.z. pogingen aanwenden, moeite doen om iets, dat men niet graag wil, uit te stellen. In de 16de eeuw bij Sartorius I, 6, 48: Hy singt het Liedeken van verlangen. Het wkw. verlangen had vroeger, evenals nu nog in Zuid-Nederland (Schuerm. 789 b), ook de beteekenis van verlengen, uitstellen; zie Halma, 682: Verlangen, w.w. verlengen, allonger, prolonger; Noord en Zuid XIX, 24-27; Tuinman I, 369: 't liedje van verlengen; Harreb. II, 22; Ndl. Wdb. VIII, 2038.

2370. Verlangen (of hunkeren) naar de vleeschpotten van Egypte,

d.i. terug verlangen naar een vroegeren toestand van welvaart en geluk; eene uitdrukking ontleend aan de geschiedenis der Israëlieten, die op hun tocht door de woestijn murmureerden en terug verlangden naar Egypte, waar ze alles in overvloed genoten; vgl. Exod. 16, 3: Ende de kinderen Israëls seyden tot hen: och dat wij in Egyptenlande gestorven waren door de hant des Heeren, doe wy by de vleesch-potten saten, doe wy tot versadinge broot aten! Vgl. het hd. sich zurücksehnen nach den Fleischtöpfen Aegyptens; eng. to be sick for the flesh-pots of Egypt (or the beanpots of Boston; amer.); fr. regretter les oignons d'Egypte, welke laatste zegswijze ontleend is aan Num. 11, 3. Zie Laurillard, 61; Zeeman, 187; V. Janus, 3: Sommige van deze laatste, nog telkens hunkerende naar de vleeschpotten van Egypten, of naar de soepketels der Stadhouderlooze tijden, klopten aan de deur der genade; Harreb. I, 175 b; Het Volk, 2 Febr. 1914 p. 5 k. 2: Mr. T. de Vries trok er gauw tusschen uit, toen hij zag dat het misliep en keerde naar de vleeschpotten terug; 26 Febr. 1914 p. 1 k. 2: Zoo'n bewering bewijst ook hoe de oppositie gericht is op verbetering van het lot der klerikale baantjesjagers, die zeuren omdat zij niet meer zitten aan de vetpotten van Egypte. Zie no. 1869; afrik.: Verlang na die vleispotte van Egipte.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut