Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

vergaderen - (bijeenkomen of bijeenzijn ter beraadslaging)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

vergaderen ww. ‘bijeenkomen of bijeenzijn ter beraadslaging’
Mnl. vergaderen ‘bijeenkomen, samenkomen; bijeenbrengen, samenbrengen’ in die scepnen sin uergadert ‘de schepenen zijn bijeengekomen’ [1237; VMNW], doen slaen de clocke ... om de portres te vergadrene ‘de klok laten luiden om de poorters bijeen te roepen’ [1254; VMNW], ende vergaderde groten scat ‘en bracht grote rijkdom bijeen’ [1285; VMNW]; vnnl. vergaderen om met malckanderen te beraden ‘bijeenkomen om samen te beraadslagen’ [1573; Thes.]; nnl. vergaderen ‘bijeenkomen, zich verzamelen’ in De Compagnien zullen ... tot het exerceeren vergaaderen [1771; WNT], dat de saemgezworenen zich rond S. poogden te vergaderen [1849; WNT], ‘bijeenkomen voor beraadslaging enz.’ in Gepraat was er waarlijk genoeg, vergaderd en onderhandeld [1909; WNT].
Afleiding met het voorvoegsel → ver- (sub d) van gaderen ‘verzamelen, bijeenbrengen’ [1240; Bern.]; dat zelf een afleiding is van mnl. gader ‘samen’, van dezelfde stam als → gade. Zie ook → allegaartje ‘bonte verzameling’.
Naast mnl. gaderen: mnd gadderen ‘verzamelen’; mhd. gatern ‘verenigen’; ofri. gaderia ‘verzamelen’ (nfri. gearjan); oe. gadrian, gædrian ‘verzamelen’ (ne. gather); daarbij ook mnd. togadere ‘samen’; mhd. gater ‘id.’; ofri. gader, gadur ‘id.’ (nfri. gear- ‘samen-’, bijv. gearkomme ‘samenkomen’, gearkomste ‘vergadering’); oe. geador ‘samen’ (ne. together).
Er ontstond door d-syncope ook een vorm vergaren, zie → vergaren. De vormen vergaderen en vergaren werden eeuwenlang in vrijwel alle betekenissen door elkaar gebruikt; pas in de 19e eeuw vond de definitieve scheiding plaats tussen intransitief vergaderen ‘bijeenkomen van mensen’ en transitief vergaren ‘verzamelen, bijeenbrengen van zaken’.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

vergaderen ‘bijeenkomen’ -> Fries fergaderje ‘bijeenkomen’; Engels for(e)gather ‘bijeenkomen; ontmoeten’; Negerhollands vergaeder, vergaader ‘bijeenkomen; ontmoeten; verzamelen’.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut