Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

verdieping - (ruimte tussen twee vloeren; het dieper maken)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

verdieping zn. ‘ruimte tussen twee vloeren; het dieper maken’
Mnl. verdiepinghe ‘vloer, ruimte tussen twee vloeren’ in wat filiersolre gheen verdiepinghe en hevet ‘welke vliering geen verdiepingsvloer heeft’ [1404-48; MNW]; vnnl. verdiepinge ‘het zich geestelijk verdiepen’ [ca. 1550; MNW], nederste verdieping ‘eerste etage of begane grond’ [1553; iWNT], verdiepinge ‘het dieper maken (van water)’ [1573; iWNT]; nnl. verdiep ‘vloer(niveau)’ in 't verdiep van de cappe ‘de vloer onder de kap’ [1705; iWNT wolf II], op het eerste verdiep ‘op de eerste etage (boven de begane grond)’ [1847; iWNT verdiep].
Afgeleid van het werkwoord verdiepen, dat zelf een regelmatige afleiding met het voorvoegsel → ver- (sub e) van → diep is.
De oorsprong van de vreemde benaming voor een juist hoger gelegen vloer moet gezocht worden in de houten constructie van de → zolder. Om deze lage ruimte direct onder de kap bruikbaarder te maken werd de houten vloer vanaf de late middeleeuwen lager aangebracht, oftewel ‘verdiept’, zodat men er kon staan: dit werd een zolder met verdiep genoemd. Door nogmaals een verdiepte vloer aan te leggen ontstond een zelfstandige etage (Hoekstra 2009). In het BN wordt deze nog vaak verdiep genoemd (zoals in het Schoon Verdiep ‘de fraaie verdieping waarop het Antwerps stadsbestuur zetelt’, en vandaar ‘het Antwerps stadsbestuur’), in het NN verdieping, mogelijk naar analogie met → vliering (zie ook de eerste attestatie).
In de 16e eeuw kon de combinatie eerste verdieping nog zowel de ‘begane grond’ als de ‘eerste etage’ aanduiden. In het huidige Nederlands wordt vooral het laatste bedoeld. De begane grond telt echter wel mee als verdieping bij het tellen van alle lagen van een huis. Vergelijk Brits-Engels first floor ‘eerste etage’ en Amerikaans-Engels first floor ‘begane grond’.
Lit.: Hoekstra 2009, 71-72

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

verdieping* [ruimte tussen twee vloeren] {1638} ontstond door wijziging in de bouw van het koopmanshuis; om ruimte te winnen kwam de neerkamer beneden het grondniveau, de entresol.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

verdieping znw. v. ‘etage’ is een jong begrip, want mnl. verdieping bet. ‘verhoogde muur boven zoldering onder het dak’. De tegenwoordige bet. is ontstaan door de gewijzigde bouw van het koopmanshuis in de 17de eeuw, toen men achter het hoge voorhuis een opkamer en een neerkamer, die even hoog als het voorhuis waren, bouwde en weldra om daarvoor ruimte te winnen, de neerkamer dieper in de grond aanbracht (vgl. de zogenaamde ‘hangkamers’ in Bremen, Hamburg en Lübeck); vgl. E. J. Haslinghuis Ts 64, 1946, 185-189.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

verdieping s.nw.
1. Handeling van dieper maak. 2. Onderskeie vlakke, een bokant die ander, van 'n gebou of voorwerp.
Uit Ndl. verdieping (1573 in bet. 1, 1599 in bet. 2), 'n afleiding met -ing van verdiepen 'dieper maak'.
Eng. deepening (1785 in bet. 1).

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

verdieping ‘ruimte tussen twee vloeren’ ->? Duits dialect † Verdepung, Ferdepunk ‘geraamte van het ankerbalkenhuis; ruimte tussen twee vloeren’; Indonesisch perdiping ‘ruimte tussen twee vloeren’; Papiaments verdip (ouder: verdiep) ‘ruimte tussen twee vloeren’; Sranantongo ferdipen ‘ruimte tussen twee vloeren’; Surinaams-Javaans perdiping ‘ruimte tussen twee vloeren’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

verdieping* ruimte tussen twee vloeren 1553 [WNT]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal