Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

verbannen - (in ballingschap zenden)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

verbannen ww. ‘in ballingschap zenden’
Mnl. verbannen ‘verdoemen; uit een gemeenschap verdrijven, straffen’, in dat he uerbannen ware ‘dat hij vervloekt was’ [1200; VMNW], ghelijc of hie wettelicke verwonnen ende verbannen ware ‘alsof hij door de wet schuldig bevonden en veroordeeld was’ [1281; VMNW], verbannen vter synagogen ‘uit de synagoge verdreven’ [1291-1300; VMNW], Eerst was hi tonrechte verdreven Ende verbannen uter port ‘vroeger was hij ten onrechte verdreven en verbannen uit de stad’ [1300-25; MNW-R].
Mnd. vorbannen (vanwaar door ontlening nzw. förbanna ‘vervloeken’); ofri. forbonna, forbanna (nfri. ferbanne); ohd. farbannan (nhd. verbannen).
De oorspr. betekenis is ‘straffen’, bij de betekenis ‘straf’ van → ban. In het geval van een goddelijke straf sprak men soms van verbannen, maar meestal van → verdoemen. De belangrijkste betekenis van mnl. verbannen was ‘(iemand) uit de gemeenschap verwijderen’; dat kon een kerkelijke gemeenschap zijn, zoals in de attestatie van 1291-1300, of een bepaald rechtsgebied.

Thematische woordenboeken

P.G.J. van Sterkenburg (2001), Vloeken. Een cultuurbepaalde reactie op woede, irritatie en frustratie, 2e druk, Den Haag

verbannen. Als routineformule, als uitroep, komt de oorsponkelijk achttiende-eeuwse zelfverwensing ik mag verbannen worden, o hongdert duisent hoerestukken voor.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

verbannen ‘in ballingschap zenden, in de ban doen; (verouderd) vervloeken’ -> Zweeds förbanna ‘verwensen, vervloeken’ (uit Nederlands of Nederduits); Frans forban ‘piraat; iemand zonder scrupules’ Frankisch; Bretons forban ‘piraat’ .

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut