Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

velerlei - (van vele soorten)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

-lei achterv. ‘soort’
Mnl. leie ‘wijze, manier’ in na sijnder leie ‘op zijn manier’ [ca. 1410; MNW], aen alre leye erbarmen ‘aan ieder soort barmhartigheid’ [1400-25; MNW-R], jenigherleye loften ‘beloften van welke soort dan ook’ [1425; MNW], om sake gheenreleiden ‘om geen enkele aangelegenheid’ [1432; MNW-R], liefte is minne: twierleye woerden, ghelijc van sinnen ‘liefde is min: twee woorden met gelijke betekenis’ [1470-90; MNW-R]; vnnl. veelderley plaghen ‘veel soorten plagen’ [1557; WNT].
Wellicht ontleend aan Oudfrans lei ‘algemene regel, gebruik’ [10e eeuw; TLF] (Nieuwfrans loi), zoals aangenomen door o.a. FvW, NEW, Kluge, Pfeifer. Dit woord is via vulgair Latijn *lege ‘(o.a.) wijze, manier’, ontwikkeld uit de verbogen vormen van klassiek Latijn lēx (genitief lēgis) ‘wet, regel; manier, aard’, zie → legaal. Voor Middelhoogduits leie ‘manier’ [12e eeuw; Öhmann 1969, 444] toont Öhmann (1969: 443) op grond van de lokalisering en datering van de Middelhoogduitse attestaties rechtstreekse ontlening aan het vulgair Latijn aan. Misschien is mnl. leie aan het Middelhoogduits ontleend en gaat het dus niet op het Oudfrans terug.
Mhd. leie (nhd. -lei); ofri. -leie ‘aard, soort’.
Als simplex is mnl. leie, lei zeldzaam. Het komt voornamelijk, en in het Nieuwnederlands uitsluitend, voor in combinatie met telwoorden in de genitief, waarmee het onverbuigbare bn. vormt, zoals allerlei ‘van alle soorten’, enigerlei ‘van een of andere soort’, generlei ‘van geen enkele soort’, velerlei ‘van vele soorten’, en tweeërlei, drieërlei enz. ‘van twee, drie enz. soorten’.
Lit.: E. Öhmann (1969), ‘Suffixstudien, V’, in: Neuphilologische Mitteilungen 70, 441-448

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

velerlei ‘onbepaald voornaamwoord: vele’ -> Fries follerlei ‘onbepaald voornaamwoord: vele’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

velerlei onbepaald voornaamwoord 1556 [WNT]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut