Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

veiling - dial. (smient)

Thematische woordenboeken

K.J. Eigenhuis (2004), Verklarend en etymologisch woordenboek van de Nederlandse vogelnamen, Amsterdam

Veiling Het WNT en Fokkema 1959 noemen deze naam als het jagerswoord in Oostzaan, Den Ilp, Landsmeer, Broek in Waterland en de Wijde Wormer voor de Smient (vD 1970: “weinig gebruikelijk”). Rynja 1983 noemt de naam zonder verwijzing naar een locatie. B&TS 1995 vermelden Waterland en de Zaanstreek (NH). B&TS noemen ook de naam Veelnk ‘Smient’ voor Groningen, maar VPG 1983 kent deze naam niet.
ETYMOLOGIE Fokkema 1959 gaat op initiatie van De Tollenaere uit van een verwantschap met het friese ww. feilje ‘dekken (van Eenden en Ooievaars)’ <*fugilje ‘vogelen of veugelen, paren van dieren, in platte taal ook lijfsgemeenschap van mensen’ (p.63). vDE 1993 neemt dit over: “[smient] vermoedelijk oorspr. fries en dan bij feilje [dekken van eenden] of verklaarbaar als van dezelfde basis als vogel.” NEW 1992: “indien het een oorspronkelijk fries woord is: Veiling <*fugiling, verkleinwoord van *fugila ‘vogel’.” Onduidelijk is, of vlaams vei(l)(ig)/feil(ig) ‘parig, paarziek’ hierbij te rekenen is.
Gezien de locatie van de naam zou een (west)friese oorsprong goed mogelijk zijn. Het is echter wel opmerkelijk, dat deze of een hierop gelijkende naam niet in het westerlauwersk bekend is [De Vries 1911-12; De Vries 1928; ViF 1976-1979; Zantema 1992]. De door Fokkema 1959 vermoede betekenisrelatie met het friese ww. feilje ‘copuleren’ is bovendien uitgerekend voor de Smient, die hier als wintergast nauwelijks dergelijk vergevorderd baltsgedrag vertoont, uiterst onwaarschijnlijk.
De betekenis ‘fûgel’ is erg ruim en dus weinig specifiek; mogelijk had het woord de betekenis ‘Eendenbout’ (wat wel te verwachten is, omdat Veiling gebruikt werd bij jagers). Het aspect van het ‘kleine’ (dus ‘kleine bout’) zit ook in de naam Smient ↑, niet zozeer in de Smient zelf (de Smient is aanzienlijk groter dan de Winter- en Zomertaling). In deze richting denkt ook Wilms (970807,2), die nl. oppert dat Veiling zou kunnen zijn verbasterd uit Vierling ‘Taling, Eend met het één vierde van het gewicht van een zgn. Volle Eend (= Wilde Eend)’. Vierling en Vierderling zijn bestaande volksnamen in Vlaanderen [WVD]. Het formele uitgangspunt (het grondwoord) is dus wel anders (vier i.p.v. vogel).
Nog een andere mogelijkheid voor de etymologie is deze: omdat de Smient en de Tafeleend in de E naamgeving door het volk nogal eens verwisseld worden (de Tafeleend heet daar Smee Duck of wigeon), is een vergelijking met de N volksnamen Valinger ↑ en Falingkor ↑ voor de Tafeleend interessant. Een alternatieve etymologische verklaring is daarom de naam Veiling te zien als een variant op Valinger en Falingkor. Het gemeenschappelijke element is dan de ‘vaalrode’ kop. Zie ook Veldduiker.
Een vierde, niet geheel uit te sluiten verklaring voor de naam, is de oorspronklijke betekenis ‘Westfaal’, ‘Feling’ in het gronings, waarop ook de groningse volksnaam Veelnk betrekking zou kunnen hebben. Het idee is dan dat de Smient als trekvogel afkomstig zou zijn uit Westfalen, gelijk ook de ‘hannekemaaiers’ (vgl. sub Hannebroek).
Het suffix -ing, dat bij visnamen in een zekere periode erg productief bleek te zijn geweest (Paling, Nebbeling, Scafteling, Tetting, Haring, Serpeling, Bokking, Wijting), komt bij vogelnamen, zij het minder frequent, ook voor. Voorbeelden zijn Veiling, Loering ↑ en Weiting ‘Vlaamse Gaai’ (zie sub Wouter).

Etymologische (standaard)werken

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

veiling 1 znw. m. ‘smient’ zou men, indien het een oorspr. fries woord is, kunnen verklaren uit een grondvorm *fugiling, verkleinwoord van *fugila, waarvoor zie: vogel. (K. Fokkema Ts 77, 1959-60, 63-64).

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut