Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

veiling - (openbare verkoping)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

veilen ww. ‘openbaar verkopen’
Mnl. veilen ‘te koop aanbieden’ in zout veylen [eind 14e eeuw; MNW], i.h.b. ‘openbaar te koop aanbieden’ in met sondaechsche publicatiën sal doen veylen in eenre herberghen ‘met zondagse aankondigingen zal laten veilen in een herberg’ [1482; MNW].
Afleiding van het bn. veile ‘te koop, koopbaar’ in Seder dat ic met so diren blude eens gecoegt ben, son willic nit meer veile sin ‘Nadat ik eens met zulk kostbaar bloed gekocht ben, wil ik niet meer te koop zijn’ [1290-1310; MNW-P].
Mnd. vele, veile; ofri. fēle (nfri. feil); alle ‘te koop’, < pgm. *failia-. Daarnaast met ander vocalisme de synoniemen *fēlia-, waaruit ohd. fāli ‘id.’; en ablautend pgm. *fala-, waaruit on. falr ‘id.’ (nzw. fal). Deze laatste twee Germaanse vormen zijn wrsch. de oorspronkelijke; de wortelvariant *fail- is dan wellicht beïnvloed door*failia- ‘veilig, beschut’, zie → veilig (Heidermanns 1993), maar semantisch is dit moeilijk te rijmen.
Verwant met: Grieks pōleĩn ‘verkopen’; Litouws pel̃nas ‘opbrengst’; Oudkerkslavisch plěnŭ (< *pelno-) ‘buit’ (Russisch plen, vero. polón, beide ‘krijgsgevangenschap’, Tsjechisch plen); < pie. *pel- ‘verkopen’ (IEW 804).
veiling zn. ‘verkoping bij opbod of afslag’. Mnl. veilinghe ‘het te koop aanbieden; koopwaar’ in mit enigher vitali ofte veylinghe ‘met enige levensmiddelen of (andere) koopwaar’ [1385; MNW], dat enych man van buten veilinge hilde bynnen Groninghen ‘dat iemand van buiten (de stad) een verkoping zou houden binnen Groningen’ [1436; MNW]; nnl. veiling ‘instelling die openbare verkopingen houdt’ in De oprichting van veilingen [1910; iWNT]. Afleiding van veilen met het achtervoegsel → -ing.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

veiling* [verkoping] {veilinge 1385} van middelnederlands veilen [te koop aanbieden] (vgl. veil2).

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

veiling 2 znw. v. ‘openbare verkoop’, is een afl. van veilen, mnl. mnd. veilen naast mhd. feilsen, nhd. feilschen ‘dingen, pingelen’, afl. van veil 2.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

veiling ‘openbare verkoping’ -> Duits Veiling ‘openbare verkoping’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

veiling* openbare verkoping 1385 [WNT]

Idioomwoordenboeken

F.A. Stoett (1923-1925), Nederlandsche Spreekwoorden, Spreekwijzen, Uitdrukkingen en Gezegden, drie delen, 4e druk, Zutphen

2342. Iemand in de veiling nemen (of zetten),

d.i. iemand in het ootje nemen; eene dial. uitdrukking, die o.a. te Amsterdam en in Friesland bekend is; vgl. Fri. Wdb. I, 332 b: immen yn 'e feiling nimme; Köster Henke, 71: In de veiling zetten, in de maling nemen; Nkr. II, 18 Oct. p. 4: Daarop werd uw hoofdopzichter zoo kwaad als 'n razende stier, beweerde dat ik hem in de veiling nam; Nkr. V, 17 Juni p. 6: Er zitten socialisten in den Raad van Zaandam, en het was weer één van hen, die Elias (den burgemeester) in de veiling nam; A. Jodenh. 15: As heb ik gedoch, ze neme me in de veiling, allemaal stosj (gekheid); bl. 47: Dan nam de keizer an Mendelshon in de maling, en dan nam Mendelsohn weer 's an keizer in de veiling. Kan de eig. beteekenis zijn iemand verkoopen (waar hij zelf bij staat)? Vgl. eng. to sell a p, iemand beetnemen; Sart. III, 1, 54: Ghy wort verkocht daer ghy by staet, quadrabit ubi quis praesens, videns, audiensque tamen deluditur; Halma, 313: Men zou hem wel verkoopen en leveren, hij is heel onnozel; Marin: Hy zou den ander leveren en verkoopen konnen, il est trop fin, trop rusé pour l'autre; fri. men kin him forkeapje en ôfleverje dêr 't er by is, hij is een sul.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut