Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

vanitas - (vergankelijkheid)

Etymologische (standaard)werken

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

vanitas [vergankelijkheid] {1656} < latijn vanitas [ijdele schijn, snoeverij], van vanus [leeg, onbeduidend, ijdel], verwant met vacuus (vgl. vacant).

Thematische woordenboeken

K. van Dalen-Oskam & M. Mooijaart (2005), Nieuw bijbels lexicon: woorden en uitdrukkingen uit de bijbel in het Nederlands van nu, uitgebreid met De Nieuwe Bijbelvertaling, Amsterdam

Vanitas of vanitasschilderij, stilleven waarop doodssymbolen en andere vergankelijkheidssymbolen voorkomen zoals een schedel, een uitgaande kaars, zeepbellen, een zandloper, verdorde bloemen.

Vanitas, zelfstandig of in samenstellingen als vanitaskunst, -motief, -symbool e.d., betekent 'ijdelheid, vergankelijkheid', vooral in de context van de zeventiende-eeuwse schilderkunst.
Deze term, die mèt het genre schilderijen in zwang kwam binnen de bloeiende zeventiende-eeuwse schilderkunst, is gebaseerd op het Latijn van de Vulgaat: 'Vanitas vanitatum, et omnia vanitas' (Ecclesiastes of Prediker 1:2). Deze spreuk kan men soms ook op de vanitasschilderijen zelf aantreffen. Ook de Nederlandse versie is bekend, maar dan in algemene zin (zie IJdelheid).

David Bailly (1584-ca.1657). Vanitas, 1651. Stedelijk Museum De Lakenhal Leiden [tekst op prentbriefkaart, gekocht 1998].
IJdelheid der IJdelheden. Hollandse Vanitas-voorstellingen uit de zeventiende eeuw (Titel van de Tentoonstellingscatalogus Stedelijk Museum De Lakenhal, Leiden, 1970)
Het vervolg van de bundel [Komrij's dichtbundel Rook zonder vuur] is, geheel in vanitasstemming, een beschrijving van de ijdelheden des levens en de ervaring dat alles voor niets is en in het menselijk lichaam een skelet woont. (Vrij Nederland, 9-1-1999, p. 49)

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

vanitas vanitatum (Latijn vanitas vanitatum)
Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal