Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

vaar - (van koeien)

Etymologische (standaard)werken

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

vaar4* [niet bevrucht, geen melk gevend] {veercoe [koe die vaar is, vaarkoe] 1351-1400} nederduits fēr, fār, feerko, middelengels ferow (engels farrow [worp biggen, drachtig van biggen]), vlaams verve, varwe (uit de verbogen naamvalsvorm). Etymologie onzeker, mogelijk van middelnederlands varent, verent [verleden jaar], waarvoor vgl. firn, en dan met de betekenis ‘vorig jaar gekalfd hebbend en nog melk gevend’, mogelijk echter van vaars.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

vaar 2 znw. v. ‘koe, die men heeft laten bevruchten, maar doormelkt’, Kiliaen verre-koe (volgens van Haeringen Suppl. 176 misschien een poging tot etymologiseren), westf. fēr, oostfri. fār, fǟr, fri. fear, ne. farrow ‘gust, vaar’ (indien dit eerst 1494 voorkomende en vooral dial. woord niet < nnl. vaar, vgl. Bense 92). Germ. grondvorm *ferwa of *farwa.

FW 720 overweegt uitgaande van de bet. ‘koe, die het vorige jaar gekalfd heeft’ (vgl. Holthausen IF 25, 1909, 148) verband met mhd. vert, on. í fjorð (< *feruþi) ‘in het vorige jaar’, vgl. gr. pérusi ‘vorig jaar’, oi. parút ‘in het vorig jaar’, oiers ón uraid ‘ab anno priore’, arm. heru ‘in het vorige jaar’, samengesteld uit *per ‘over’ + *ut, nultrap van *u̯et ‘jaar’ (IEW 1175). vgl. gr. étos ‘jaar’, lat. vetus ‘oud’, oi. vatsá-, alb. vjet ‘jaar’.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

vaar bnw., bij Kil. in verre-koe “taura”. = westf. fêr, oostfri. fâr, fä̂r, fri. fear, eng. farrow “gust, vaar”. Grondvorm *ferwa- (of *farwa-?). Wordt wel bij vaars gebracht. Veeleer wijst de speciale bet. “’t vorig jaar gekalfd hebbend (en nog melk gevend)” op verwantschap met ohd. firni, os. fërn, got. faírneis “van ’t vorige jaar, oud”, lit. pérnai “in ’t vorige jaar”, mhd. vërt, on. î-fjǫrð “id.”, oier. on hurid “ab anno priore”, nier. i n-uraidh “in ’t vorige jaar”, gr. pérusi, arm. heru, oi. parút “id.”, de laatste vormgroep uit idg.. *per-ut(i). Voor per- zie ver- II en ver I; -ut(i) bij lat. vetus “oud”, gr. étos “jaar”, obg. vetŭchŭ “oud”, lit. vėtuszas “id., bejaard”, alb. vjet, oi. vatsá- “jaar”. Zie nog bij ram.

C.B. van Haeringen (1936), Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Supplement, Den Haag

vaar. De speciale bet., waarop de combinatie met ohd. firni enz. gebaseerd is, kan jonger zijn. Verwantschap met vaars is tenminste even wsch. Kil. verre-koe ziet er wat verdacht uit; is het soms een etymologische vorm (Kil. verre, varre ‘var’)?
Bij ohd. firni enz. mnl. verre ‘oud (van wijn)’, vārent, vērent ‘verleden jaar’, Kil. verent wijn, vernen wijn, viernen wijn, Teuth. vernne ‘oud, verjaard’, ouder-nnl. verne ‘oud (van wijn).’

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

vaar 3 bijv.(gust), + Fri. fear, Eng. farrow, met abl. bij Os. fern, Ohd. firni, Go. fairneis = van ’t vorige jaar + Skr. parut, Gr. pérusi, Oier. on hurid, Lit. pernai = in ’t vorige jaar: van denz. wortel als ver 1.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

A.A. Weijnen (2003), Etymologisch dialectwoordenboek, Den Haag

varwe, verwe door ouderdom onvruchtbare koe (West-Vlaanderen, Meetjesland, West-Zuid-Vlaanderen). = nl. vaar, fri. fear ‘vaar’, westf. fēr. Vgl. ook eng. farrow ‘worp biggen’. De vormen met w komen uit de verbogen nv. zoals dial. geluw naast geel.
WVD l afl. rund 177, NEW 761.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

vaar ‘(gewestelijk) niet bevrucht, geen melk gevend’ -> Engels farrow ‘niet bevrucht (koe)’.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal