Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

utrechtenaar - (homoseksueel)

Etymologische (standaard)werken

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

Utrechtenaar [homoseksueel] {1926-1950} deze betekenis is een herinnering aan het proces dat in 1730 te Utrecht is gevoerd tegen een aantal homoseksuelen.

Thematische woordenboeken

M. De Coster (2007), Groot scheldwoordenboek: van apenkont tot zweefteef, Antwerpen

utrechtenaar: homoseksueel. Voor het eerst vermeld door Endt (1974). Reeds in de jaren dertig werden journalisten van het Utrechts Nieuwsblad door hun hoofdredacteur verplicht niet langer het woord Utrechtenaar te gebruiken maar Utrechter. Mogelijk ligt de oorsprong van de term bij de vervolging van homo’s in de achttiende eeuw, die begon met een geval van ontucht in de Egmondskapel op de tweede verdieping van de Dom­toren. De Domstad heeft al eeuwenlang een reputatie op het gebied van sodomie. Bij de onderhandelingen over de vrede van Utrecht (in 1713), waarmee een einde moest worden gemaakt aan de al lang aanslepende Spaanse successieoorlog, namen calvinistische inwoners van de stad aanstoot aan het openlijke homoseksuele gedrag van de buitenlandse diplomaten. Sodomie zou toen welig hebben getierd. Het scheldwoord zou ontstaan zijn rond 1730, toen uit de bekentenissen van de huisbewaarder van de (indertijd deels ingestorte) Dom, Josua Wils, bleek dat er door de hele Republiek heen een netwerk van homoseksuele relaties bestond. Er volgden zeventig executies. Sinds 1999 staat er op het Domplein een homomonument om dit te gedenken. Endt denkt echter aan de uitdrukking: van achter de Dom komen. Volgens hem verwijst de hoogopstaande toren naar het manlijk geslachtsdeel. Harrebomée neemt Utrechtenaar ook op als biljartterm(!): ‘men zegt dit bij het biljarten, wanneer een bal van achteren geraakt wordt’.

In mijn jaar van aankomst werden in zo’n lied de namen van twee hoge ambtenaren die dat jaar in een homoseksueel schandaal verwikkeld waren geweest, in een adem genoemd met de toenmalige Utrechtse rector, die daar niets mee te maken had, maar nu eenmaal ‘Utrechtenaar’ was. (NRC Handelsblad, 02/10/1998)
Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut