Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

tyfoon - (tropische cycloon)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

tyfoon zn. ‘tropische cycloon’
Vnnl. Tuffon ‘zware storm’ in Dat dese tempeest ofte Tuffon so sterck ende dapper was [1595; iWNT]; nnl. Touffon in het jaar van de Touffon [1706; iWNT], typhon “zie Trombe”, trombe “waterhoos, zeekolom, groote zwarte wolk, welke zich, in de gedaante van eenen trechter, met eenen wervelwind op de aarde, of op de zee nederstort, en het water enz. met onstuimigheid in de hoogte trekt” [1824; Weiland], typhon ‘tropische cycloon aan de oostkant van Azië’ in de typhons of orkanen, die somtijds tusschen Mei en October kunnen voorkomen (bij Japan) [1856; iWNT], typhon, typhoon “een heete, verderfelijke zuidewind, een orkaanachtige wervelwind, welke dikwerf in de Chinesche Zee plaats heeft, en hoogst gevaarlijk voor de zeeschepen is” [1858; Weiland], tyfoon in De wervelstormen der Chineesche zee - de zoogenaamde tyfonen [1876; iWNT].
Internationaal woord, dat via Portugees tufão ontleend is aan Perzisch, Arabisch en/of Hindi tūfān ‘hevige storm’, een via het Arabisch in het Midden-Oosten verspreid woord dat zelf al vroeg ontleend is aan Grieks tūphṓs (mv. gewoonlijk tūphṓnes) ‘wervelwind’, afgeleid van tū́phein ‘rook maken, verbranden’. De woordvorm werd in de 19e eeuw aangepast aan het Grieks, waarbij de Griekse upsilon zoals gewoonlijk als y werd gerepresenteerd.
De Engelsen pasten het woord toe op de tropische cyclonen in de westelijke Stille Oceaan, waarna de oorspr. algemene betekenis ‘zware storm’ verouderde. De andere Europese talen, waaronder het Nederlands, namen deze betekenisverschuiving over.
Vanwege het grote aantal vormvarianten in de Europese talen vermoedt men wel dat het woord zowel rechtstreeks uit het Portugees is overgenomen als via een Chinese variant: de uitspraak van de beginklank als tai- wordt dan verklaard uit de Kantonese vorm daai fong (in oudere transcripties ook wel tai fung), letterlijk ‘harde wind’.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

tyfoon [wervelstorm] {tuffon 1595, vgl. typhon 1824} de huidige vorm < engels typhoon, een internationaal woord, waarvan het begin ligt in grieks tuphōs [wervelwind], Tuphōn [de vader van de winden], van tuphein [zijn verstand verliezen]. In het lat. werd dit woord geleend als typhon [krachtige wervelwind], portugees tufão. Het kwam als trīfān in het ar. terecht, vgl. hindi trīfān, chinees ta feng, van ta [geest] + feng [wind], dat mogelijk een geval is van geleerde volksetymologie. Misschien omdat tyfoons in het Chinese gebied geregeld voorkomen, is gemeend dat er een autonoom woord ta feng bestond. De oudste nl. vorm is waarschijnlijk uit het port. geleend.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

tyfoon znw. m. < lat. typhōn < gr. tuphõn ‘wervelstorm’. Dit woord vermengt zich in de moderne tijd met taifoen, een naam voor de wervelstormen in de Zuidzee, die zich vormen bij de Palau-eilanden en vandaar naar de Filippijnen en de Oostkust van Azië trekken < chin. tai-fung ‘grote wind’ (Lokotsch Nr. 1990).

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

tifoon s.nw.
Hewige storm.
Mntl. uit Ndl. tyfoon (1824). Ndl. tuffon kom al in 1595 voor.
Ndl. tuffon mntl. uit Port. tufão uit Latyn typhon 'sterk dwarrelwind' uit Grieks tuphos 'warrelwind', met lg. van Tuphon 'vader van die winde'. Ndl. tyfoon uit Eng. typhoon uit Kantonees tai-fung 'groot wind'.

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns

tifoon: dwarrel-/werwelstorm (veral in Oos-Asië); Ndl. tyfoon uit Lat. typhōn uit Gr. tuphōn, vlgs. dVri J NEW loop dit deureen m. taifoen uit Sji. tai-fung, “groot wind” (dial. Sji. ta, “groot”, fêng, “wind”), vgl. NED s.v. typhoon – dit is nie heeltemal duidelik by watter v. d. twee vRieb se “Japanse tuffons/typhons” aansl. nie.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

tyfoon (Engels typhoon)
Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

tyfoon wervelstorm 1824 [WEI] <Engels

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut